SWEENEY TODD: THE DEMON BARBER OF FLEET STREET

Het verhaal van de op wraak beluste barbier uit Fleet Street is misschien gebaseerd op waargebeurde feiten, maar veel waarschijnlijker een stadslegende om de lokale bevolking de stuipen op het lijf te jagen. De figuur maakte in het midden van de negentiende eeuw voor het eerst zijn opwachting in een lokale krant. De gewetenloze killer kreeg een motief in de toneelversie van Christopher Bond uit 1973 en de musical van Stephen Sondheim uit 1979. Tim Burton probeerde tien jaar lang om Sondheims versie op het witte doek te brengen. Om diverse redenen mislukte het keer op keer. Toen Dreamworks anno 2004 in zee wilde gaan met Sam Mendes en Russell Crowe, nam Burton de touwtjes definitief in handen.

De film heeft veel te danken aan de prachtige art direction en set decoration van Dante Ferretti en Francesca Lo Schiavo (Gangs of New York). Dankzij hun schitterende sets en achtergronden, duiken we meteen in het Victoriaans Londen uit de negentiende eeuw. Het verschil tussen arm en rijk is groot. Wie pech heeft, leeft in een armtierige Charles Dickensiaanse wereld vol honger, ziekte en onrecht. Over dat laatste kan Benjamin Barker (Johnny Depp) meespreken. Omdat de malafide rechter Turpin (Alan Rickman) zijn oog heeft laten vallen op Benjamins jonge, mooie vrouw, verbant hij hem onterecht naar Australië. Vijftien jaar later komt Benjamin terug, vermomd als Sweeney Todd. Hij betrekt zijn oude appartement boven de pasteitjeswinkel van Mrs. Lovett (Helena Bonham Carter) en opent opnieuw zijn kapperszaak. De verzuurde Todd heeft nog maar één doel in zijn leven: het kappersmes op de keel zetten van rechter Turpin.

We zijn geen grote voorstanders van musicals in de bioscoopzaal. Er gaat niets boven de geur, de diepte en de emotie van het live spektakel. De meeste adaptaties – zoals Joel Schumachers Phantom of the Opera – verbleken tegenover hun theatrale origine. Om met zingende acteurs in een film weg te komen, heb je ironisch genoeg een sterke visuele insteek nodig; zie bijvoorbeeld naar de manier waarop Rob Marshall perfect de sfeer van Bob Fosses Chicago wist te prikken. Wat dat betreft is Tim Burton uiteraard een prima keuze. Zijn voorliefde voor grillige buitenbeentjes, prachtige donkere fotografie en af en toe pikzwarte humor komen perfect tot hun recht in wat de bloederigste musical uit de geschiedenis moet zijn.

Al van de eerste beelden wordt duidelijk dat de regisseur zijn camera in een zwarte inktpot heeft gedompeld. Felle kleuren krijgen we alleen te zien in een korte flashback en één droomsequentie. Todds wrede wereld vol wraak is er eentje vol bruinige en grijzige tinten. Enkel het bloed dat vloeit is dieprood. Dat gutst en spuit overigens erg rijkelijk in het rond. In totaal keelt Sweeney Todd meer dan tien personages. Handig, zo blijkt, voor de vleespasteitjes van Mrs. Lovett, die de dode lichamen via een grote gehaktmolen in haar eten draait. Dat haar handeltje meteen opbloeit is lekker cynisch. Wanneer ze merkt dat al haar pasteitjes op zijn, maar er net op dat moment een klant aanklopt bij Sweeney Todd, draait ze haar bordje "uitverkocht" snel weer om.

Verhaaltechnisch haalt de zwarte humor het van het tragische liefdesverhaal. Todds verloren liefde is wel de motor van zijn wraak, maar vooral in de derde acte wordt dat aspect te weinig uitgebuit. Misschien had scenarist John Logan het oorspronkelijk stuk van Christopher Bond wat kunnen uitdiepen. Verder is vooral ook de opbloeiende liefdesrelatie tussen Todds vriend Anthony Hope (Jamie Campbell Bower) en zijn dochter Johanna (Jayne Wisener) wel erg voorspelbaar. Dat viel te verwachten: subtiliteit, nuance en diepgang zijn in de meeste musicals niet te vinden. Alles aan musicals is groter, emotioneler, duidelijker.

Gelukkig zorgt Sondheims magistrale muziek ervoor dat het tekort aan verhalende diepgang geen te groot obstakel vormt. Zijn muziek is verrassend veelzijdig, heeft sterke solo's en stevige samenzang. De sociale wantoestanden herinneren vaak aan Les Misérables, Sweeney Todds moordzucht roept echo's op aan The Phantom of the Opera en vooral Jekyll and Hyde.

Johnny Depps derde Oscarnominatie – zijn eerste met Burton als regisseur – is meer dan verdiend. Het charisma dat hij ook nu weer uitstraalt, is onbetaalbaar. Vooral de manier waarop hij tegen zijn scheermesjes praat - hoe hij ze eerst aanspoort en later weer sust - is subliem. Bovendien blijkt Depp met zijn diepe, onheilspellende stem een begenadigd zanger. Hij wordt uistekend omringd door Helena Bonham Carter als koekjesbakkende love interest, Alan Rickman als slechte rechter en Timothy Spall als diens vileine handlanger. Sacha Baron Cohen heeft een opmerkelijke bijrol als de Italiaanse barbier Adolfo Pirelli, tot ook hij in de stoel belandt bij Sweeney Todd.

In 1979 won de musicalversie van Sweeney Todd maar liefst acht Tony Awards. Met slechts drie Oscarnominaties zit zoveel eer er voor de filmadaptatie niet in. Dat geeft niets. Er zijn genoeg andere argumenten om toch te gaan kijken. Als een zingende Johnny Depp niet volstaat, zijn er nog de adembenemende decors, Burtons ingenieuze beeldvoering en Sondheims emotionele muziek.