THIS IS ENGLAND

De generiek evolueert van een zoete, in nostalgie gedrenkte herinnering naar een grimmige koortsdroom. Het skadeuntje op de achtergrond verscherpt het contrast met de geprojecteerde droefenis. De Britse jaren '80 vormen een grijze vlek in de recente geschiedenis. Het is een grauw decennium waarin de sociale cohesie onder druk stond en de tweedeling van de maatschappij dieper werd. De ultraliberale politiek van Iron Lady Thatcher maakte de rijken rijker en de armen armer. Die laatsten bleven niet de pakken zitten. Ze roerden zich via de vakbonden. Een kleine meerderheid vond aansluiting bij de skinheads.

De elfjarige Shaun (Thomas Turgoose) wordt op school gepest om zijn korte broeken met olifantenpijpen. Zijn vader is gesneuveld op de Falklands, zijn moeder brengt het geld binnen. Wanneer hij op een middag terug naar huis slentert, botst Shaun op een groepje lummelende skinheads. Ze nemen het piepkuiken op in hun groep. Woody (Joseph Gilgun) - de slimste en de zachtste - is hun leider. Zonder zijn goedkeuring verroeren de tieners geen vin. Bij zijn nieuwe vrienden vindt Shaun beschutting, trots en een nieuwe identiteit. Hij eet uit Woody's hand, laat zijn haar millimeteren en zaagt zijn moeder de oren van het hoofd om een paar Dr. Martens.

De zoete harmonie in Shauns surrogaatfamilie wordt verstoord wanneer Combo (Stephen Graham), een old-school-skin, vrijkomt uit de gevangenis. Met zijn donkerbruine gedachtegoed rijt hij de vriendengroep uit elkaar. Want ondanks hun agressieve uitstraling en provocatief gedrag zijn de jongens en meisjes in eerste instantie op zoek naar genegenheid en bescherming. Deel uitmaken van een groep is hen dierbaarder dan de politieke boodschap. Ze zijn nog zo jong en naïef, ze willen samen zijn en bij elkaar horen. Hun zelfopgelegde omgangscode is gebaseerd op respect en begrip. Het heeft wat weg van een gesloten commune. Ze hebben de buitenwereld niet nodig, de buitenwereld heeft hen ook niet nodig, dat komt goed uit.

Tot Combo hun geest vergiftigt en ziel masseert met zijn White Power-propaganda. Combo is geen man van het halve werk. Hij vraagt, nee, hij eist loyauteit: aan hem en aan het witte Engeland. De leden van de would-be politieke groepering staan voor een keuze die ze niet willen maken. De radicalisering is het einde van hun broederschap.

This is England is het geromantiseerde verhaal van regisseur Shaun Meadows jeugd in de Midlands, een streek die geen uitstaans heeft met de kosmopolitische grandeur van Londen. De regisseur doet geen moeite om zijn regio fraaier voor te stellen dan hij is. De Midlands worden gedomineerd door fabrieksschoorstenen, arbeiderswoningen en beton. Shaun is het doorsnee ventje dat daar opgroeit, een dikkig provinciaaltje. Een voetbalsupportertje zoals in stereotiepe tv-documentaires over Engelse lads die te jong te veel drinken, roken en vloeken.

Het overgrote deel van de cast lijkt van de schoolbanken geplukt en uit de pub gelokt. Meadows gaat voor honderd procent authenticiteit en slaagt met onderscheiding. De regisseur zelf heeft geen diploma van het middelbaar onderwijs. Hij ging vroeg van school, sukkelde van de ene waardeloze McJob in de andere en behoorde een poos tot een extreme groep skinheads. Tot hij zijn roeping vond in de wereld van de cinema. Hij begon te experimenteren met een videocameraatje en werd ontdekt door een bobo van de BBC.

Na gewaardeerd werk voor de Britse staatsomroep en een aantal cultfilms die geen kat gezien heeft – A Room for Romeo Brass is de bekendste – is This is England de absolute doorbraak. De film won de BAFTA voor de beste Britse film en de British Independent Film Award. Ondanks het voor Engelsen ongemakkelijke verhaal, scoorde de prent meer dan behoorlijk aan de kassa zodat Meadows niet langer het best bewaarde geheim van de Britse filmindustrie is.

De 35-jarige Engelsman maakte een film voor de hele wereld over zijn geboortestreek. Hij behandelt een typisch Britse problematiek in heel specifieke tijdsperiode, maar legt een duidelijke link naar hedendaagse wereldwijde fenomenen. Meadows is een kind van de streek, een product van de lower class. Zijn ideeën en gevoelens zijn universeel. Wat hij toont, is echt, ongefilterd en onveredeld. Het arbeidersmilieu uit het midden van Engeland is nu eenmaal minder telegeniek dan dat uit de hoofdstad. De sukkelaars zien er niet uit als Ewan McGregor of Colin Farrell in Woody Allens mislukte lower class drama Cassandra’s Dream. This is England doet het zonder manipulatie en bekende namen. Meadows houdt het visueel eenvoudig. Hij filmt verzorgd maar zonder veel franje. Zijn soundtrack knalt wel.

De cast en crew vertrouwen op hun buikgevoel en intuïtie. Behalve een meeslepend coming-of-age verhaal is dit ook een uiterst relevant historisch drama. Shaun – net oud genoeg om alleen naar toilet te mogen – ziet de wereld voor zijn ogen veranderen. Hij wordt geconfronteerd met ingrijpende zaken. Er is de onzinnige oorlog om de Falklands, een eilandengroep waar meer schapen wonen dan mensen, waar zijn vader het leven laat, er is de sociale onrust. Maar er is ook de eerste opstoot van hormonen en de interesse in het andere geslacht. Shaun zit in een emotionele draaikolk en houdt zich nauwelijks staande. Hij heeft niemand om advies aan te vragen. Als elfjarige neemt hij zijn eigen beslissingen. Of dat nu goede zijn of foute, het personage is zo geloofwaardig opgebouwd en zo ontwapenend sterk gespeeld dat een oordeel over zijn daden niet eens aan de orde is. Kijken en begrijpen, dat wel.

This is England gaat een paar stappen verder dan het traditionele verhaal van een jongen in moeilijkheden. Meadows schetst hoe de skinheadbeweging – die ooit bestond uit vredelievende, naar reggae luisterende hippies – overgenomen werd door racisten en uitschot. Hij waarschuwt voor het potentiële gevaar. Er moet maar één vlotte manipulator, welbespraakte volksmenner opstaan die hen voor zijn kar wil spannen en het spel zit op de wagen.

Meadows rekent zacht en gevoelig af met zijn verleden. Hij is niet boos. Hij kijkt achteruit, laat de herinneringen stromen en merkt dat ze niet allemaal fraai zijn. De feiten spreken voor zich. De persoonlijke drama’s van de personages schragen het verhaal. De regisseur neemt hen de biecht af. Hij zit niet verborgen achter een rastertje in barokke biechtstoel, maar achter een camera. Die intimiteit heeft een heel dubbelzinnig effect: ze wekt begrip – misschien wel vertrouwen - voor weerzinwekkende personages die in de gevangenis thuishoren. De strakke dialogen en de intense, naakte vertolkingen doen de waanzinnige jaren ’80-outfits vergeten. This is England kijkt dwars door de façade van creatieve kapsels, immense brillen, zwarte bomberjacks en dramatische maquillage. Het is een film over jonge gasten, zoekend en twijfelend. Ongepolijst, genuanceerd, vertederend en ruig: machtige en dwingende cinema.

Gezien op het 34ste Filmfestival van Vlaanderen Gent.