ONCE

Vorige week wonnen Glen Hansard en Markéta Irglová een Oscar voor hun song Falling Slowly. Een Academy Award zorgt voor een niet te versmaden golf aan publiciteit. Ze aanvaardden het beeldje dan ook met de glimlach al konden ze hun onwennigheid niet helemaal verbergen. De obligate fotosessie – poseren met het beeldje voor dat enorme goudkleurige standbeeld in de coulissen - leverde plaatjes op van twee gelukkige mensen die zich niet op hun gemak voelen in de Californische siliconenwereld van glamour en glitter.

Once is een kleine film, gedraaid in sneltreinvaart met een budget die naam nauwelijks waardig. De crew bestond uit mensen die elkaar door en door kennen. Regisseur John Carney was ooit de bassist van de Ierse rockgroep The Frames. Hoofdrolspeler Glen Hansard is de leadzanger, gitarist en liedjesschrijver van die band. Hansard ontmoette de Tsjechische pianiste en zangeres Markéta Irglová toen hij in Praag was. De muzikale vonk die oversprong, leidde tot The Swell Season, de titel van de cd die ze in 1996 uitbrachten. Irglová speelt de vrouwelijke hoofdrol in Once.

De hoofdpersonages zijn naamloos: hij is ‘the guy’, zij ‘the girl’. Overdag repareert hij stofzuigers, na de werkuren is hij busker in de straten van Dublin. Hij heeft te weinig vertrouwen om zijn zelfgeschreven songs te spelen. Zijn repertoire bestaat uit de covers die iedere straatmuzikant speelt. Op een avond blijft een meisje wat langer staan: een Tsjechische pianiste die rozen verkoopt aan voorbijgangers. Hij is een zanger-gitarist die zijn eigen liedjes niet zingt, zij is geïmmigreerde pianiste die in Dublin geen piano heeft. Hij neemt haar mee naar de muziekinstrumentenwinkel van een vriend. Ze gaat zitten en begint te spelen, iets klassiek. Haar eerste toetsaanslag ontketent een lawine. Dat weet ze zelf niet. Dat kan ze ook niet weten. Een lawine begint ook maar hoog in de bergen, onzichtbaar, met één steentje dat begint te rollen.

Hij luistert als zij speelt. Zij zinkt half in trance wanneer hij zingt. Ze betoveren elkaar. De winkeleigenaar - de slimme man - laat hen ongemoeid. Al spelend ontdekken ze dat er meer is dat hen bindt dan enkel hun zoektocht naar een mooie melodie. Hun liefde voor muziek vervelt tot liefde voor elkaar. Boys Meets Girl, inderdaad, maar dit is geen doorsnee ontmoeting en Once is alles behalve een klassieke romantische film. De jongen en het meisje vergeten elkaar het hof te maken. Ze flirten niet en kopen elkaar geen cadeautjes. Ze slenteren door de straten van Dublin. Verrast door hun prille, niet-briljant getimede gevoelens steken ze aarzelend hun voelsprieten uit. Ze zijn voorzichtig. Ze likken nog de wonden van eerdere relaties.

Regisseur John Carney verving de dialogen grotendeels door liedjes die de dramatische lijn uitzetten. De knappe teksten verraden de gevoelens die het jongen en het meisje voor elkaar hebben, maar zo moeilijk kunnen uitspreken. Zingend gaat het gemakkelijker. De intensiteit en de passie waarmee Hansard en Irglová musiceren, stijgt evenredig met de oplaaiende – niet meer te negeren - emoties.

Once blinkt uit in eenvoud en spontaniteit. Dit is cinema unplugged waarbij de chemie ontstaat op de filmset en niet in de montagekamer of bij de speciale effects-afdeling. John Carney lapt de conventies van de moderne cinema vrolijk aan zijn laars en kiest steeds voor de eenvoudigste oplossing. Die werkt altijd.

Soms is het ook eenvoudig: laat een Ierse singer-songwriter spelen door een Ierse singer-songwriter en een Tsjechische pianiste door een Tsjechische pianiste en je krijgt heel spontane, ongekunstelde vertolkingen. Laat ze hun eigen nummers vertolken en je slaat twee vliegen in één klap. Hun gebrek aan acteerervaring is hierbij een voordeel. De protagonisten kunnen niet terugvallen op techniekjes die ze geleerd hebben op de toneelschool. De vertolkte emoties komen recht uit de onderbuik, uit het hart. De Ier en de Tsjechische staan naakt en onbeschermd voor de camera. De dialogen klinken fris en eerlijk alsof ze de hele tijd improviseren. De grote, rossige loebas en het kleine vrouwtje hebben een onweerstaanbaar hoge aaibaarheidsfactor. Met haar unieke Engelse accent doet ze ijskappen smelten. Ze hebben niet het uiterlijk van Hollywoodsterren, maar ze vullen het scherm met hun natuurlijke, vertrouwenwekkende uitstraling.

Achter het zachte, authentiek karakter schuilt veel filmisch vernuft. De timing van de film is nagenoeg perfect. De camerabewegingen zijn ingenieus en subtiel. Het genuanceerde scenario laat de personages ademen. Het geeft hen lucht en tijd. Once vat perfect dat onbeschrijflijke moment, dat ondefinieerbare gevoel wanneer je weet dat je de ware hebt ontmoet. En hoe moet het dan verder? Opnieuw verlaat Carney het platgetreden pad. Once stopt niet op het moment dat de jongen en meisje hebben ingezien dat ze elkaar leuk vinden. Integendeel. Het verhaal neemt onverwachte wendingen.

Once is de normaalste film van het jaar. De personages, de setting, het verhaal, de manier van filmen, de sfeer, de dialogen en de kleuren zijn zodanig low profile en natuurlijk dat het geheel een buitengewoon karakter krijgt. Door geen indruk te willen maken, vergroot de emoties niet uit en speelt niet in op de heersende trends. John Carney en zijn crew hebben hun eigen koers gevaren. De meest normale film van het jaar is een uitzonderlijk kleinood. “Hoe vaak ontmoet je de ware?” vraagt de filmposter zich af. Hoe vaak zie je een film als Once?

Gezien op het 34ste Filmfestival van Vlaanderen Gent.