XXY

Haar ouders verhuisden na haar geboorte van Buenos Aires naar de kust van Uruguay. Ver weg van nieuwsgierige blikken, foute opmerkingen en het ongetwijfeld goed bedoeld maar altijd pijnlijk advies. In het vissersdorpje heeft Alex min of meer haar draai gevonden. Correctie: ze had haar draai gevonden, want ze is het spoor helemaal bijster. Ze maakte ruzie met haar beste - en enige - vriend en slikt al een tijdje haar pillen niet meer.

Ten einde raad hebben haar ouders een professor laten overkomen uit Buenos Aires. Hij komt Alex bestuderen en moet haar helpen de juiste keuzes te maken. Hoe zeer haar moeder en vader hun best hebben gedaan om haar als een normaal kind te laten opgroeien, iedere hermafrodiet blijft een studieobject, het onderwerp van een vuistdik medisch dossier, een geval apart. Omdat de professor een poos blijft logeren, heeft hij zijn vrouw en zoon meegebracht.

De Argentijnse Lucia Puenzo had geen delicater onderwerp kunnen kiezen om haar regiedebuut te maken. Bij verhalen over tweeslachtigheid liggen voyeurisme en sensatiezucht op de loer. Bij de minste dramatische overdrijving wordt het slijmerig en klef. Doe er lacherig over en je krijgt een freakshow. Met te veel medelijden glijdt de film af naar het niveau van een weekendfilm.

Valkuilen alom. Puenzo ontwijkt ze handig door haar ambities van meet af aan terug te schroeven. XXY is niet de grote, definitieve film over de genderproblematiek. Uiteraard zal de film discussies uitlokken en er zal gepraat en geschreven worden over hermafrodieten, maar XXY is geen verkapte voorlichtingsfilm die een lastig onderwerp bespreekbaar moet maken.

Het is een erg persoonlijk, intiem portret van een 15-jarige hermafrodiet en de belangrijke, onmogelijke keuze die zich opdringt. Haar kijk op de zaak is vertroebeld door de druk die de aanwezigheid van de professor op haar legt. Ook diens zoon doet meer kwaad dan goed. De slungelachtige tiener is niet op de hoogte van Alex’ dubbele geslacht. Voorzichtig zoekt hij toenadering. Typische puberproblemen - jongen wil meisje – mocht het meisje een echt, normaal, dertien in een dozijn meisje zijn.

Altijd heeft ze jongens geschuwd. Nu er zich een aandient, vrijwillig, zonder dat ze er zelf iets voor hoeft te doen, is het ook niet goed. Alex ontdekt haar lichaam op een nieuwe manier. Ze moet leren omgaan met hevige seksuele prikkels. Het is heel natuurlijk op die leeftijd, maar aan die wetenschap heeft ze niets. Haar seksuele ontdekkingstocht gaat gepaard met ruwe schokken en felle onrust. In ieder geval komt ze niet dichter bij een definitief antwoord op de vraag of ze een jongen wil zijn of een meisje.

Lucia Puenzo houdt het bewust erg klein en compact en stelt zich als regisseur volledig ten dienste van haar verhaal. Ze wisseld heel vernuftig indringende close-ups af met rustige shots. Ze filmt behoudend en voorzichtig, maar ze is geen trut. Haar personages zullen hun hele leven zwoegen. Hun leven is een lange strijd voor aanvaarding van die rare gril van de natuur. Met fijne details en terloopse gebaren graaft XXY steeds dieper. De personages zijn omsluierd door drama. Op welgekozen momenten deelt ze emotionele speldenprikken uit.

Het meesterschap van de onzichtbare regisseur uit zich in de meer dan uitstekende vertolkingen. Inés Efron springt natuurlijk het meest in het oog: een meisje met een vaal gezicht waarin grote sprekende ogen de aandacht trekken. Efron speelde ook de hoofdrol in Glue, die andere prachtige Argentijnse film over verlangende tieners. In Glue is ze het amoureuze mikpunt van twee rockertjes die zich te pletter vervelen in een winderige uithoek van Patagonië. Ze ondergaat. Wat ze denkt of voelt is nooit hemelklaar. Sinds Glue is Efron gegroeid als actrice. Geheel in de stijl van de film speelt ze Alex met veel finesse, zonder grote gebaren. Een brok ruwe emotie die ze mondjesmaat toont. Het drama moet niet aangedikt worden en dat doet Efron ook niet. Ricardo Darin – een held van veel Argentijnse filmoorlogen waarvan Kamchatka en Nueve reinas de bekendste zijn – en Valeria Bertuccelli spelen de ouders. Teder, bezorgd en liefdevol, maar ook getekend door hun niet doorsnee leven. Martín Piroyansky maakt het kwartet compleet.

Lucia Puenzo doet exact waar Alex zo naar verlangt: haar bekijken en beschouwen als een gewoon meisje. Kijkt ze door de ogen van een moeder? Ze ziet een verwarde tiener met herkenbare problemen. Een jongen/meisje met hoop en verlangens die niet anders zijn dan die van doorsnee stervelingen. Eerst komt de tiener, dan pas de hermafrodiet. De Argentijnse leerde het vak van vader Luis die in 1985 filmgeschiedenis schreef met het mensenrechtendrama La Historia Oficial. Om dezelfde status als haar vader te bereiken, moet dochterlief met haar volgende films al het goede bevestigen dat in XXY schuilt. Waarom twijfelen dat ze dat ook zal doen?

Gezien op het 34ste Filmfestival van Vlaanderen Gent.