IN MEMORIA DI ME

In Private – tegenwoordig voor een appel en een ei te koop in de Mediamarkt – eist het Israelische leger de bovenste verdieping op van het huis van een Palestijns gezin op de Gazastrook. De soldaten richten de kamers in als hun uitvalsbasis. De twee kampen van een van de smerigste conflicten van de wereldgeschiedenis zitten verenigd binnen de muren van één woning. Palestijnen en Israeli zijn door bizarre omstandigheden gedwongen om samen te leven, wonen en werken. Private is honderd procent gebaseerd op actuele en waargebeurde verhalen.

In Memoria Di Me is een al even claustrofisch van inslag. De film speelt zich volledig af binnen de muren van het klooster waar Andrea aan zijn noviciaat begint. De jonge man heeft niet de traditionele kenmerken van een toekomstige monnik. Hij ziet er goed uit, is rad van tong. Hij heeft uitstraling te over en hij weet wat er in de wereld te koop is.

In zijn eerste gesprek met de kloosteroverste heeft hij het over een identiteitscrisis. Op weg naar het maatschappelijke succes is iets in hem geknakt. Het overaanbod aan mogelijkheden heeft hem verward. Wat er gebeurd is, komen we nooit te weten. Gaat het om centen, om vrouwen of om de drang carrière te maken?

Andrea denkt in de afgesloten omgeving van het klooster zichzelf terug te zullen vinden. De wereld van stilte, zelfkritiek, studie en gebed moeten hem sterken. Al snel merkt hij dat de confrontatie met zichzelf, met zijn oversten en de andere novices veel harder is dan hij ooit had kunnen vermoeden. De regels zijn streng, op het randje van het onmenselijke. De novices worden elkaars concurrenten, alsof ze allemaal nog katholieker en geloviger willen zijn dan de andere. Een race naar God.

In Memoria Di Me is een magistrale theologische versie van Big Brother voor intellectuelen. Magistraal omdat Saverio Costanzo zich een briljante regisseur toont. Andrea’s moeilijke zoektocht naar het ware geloof is vooral een geestelijke aangelegenheid. Constanzo vertaalt die twijfel in uitgekiende, prachtig gecadreerde beelden die de vervreemding en de spanning accentueren. Hij filmt zijn personages altijd binnen een fysiek kader met dik aangezette contouren. Zijn spel met licht en donker is verbluffend. Door zijn camera hoger of lager te plaatsen en het daglicht te manipuleren ziet het gebouw er telkens helemaal anders uit. Het klooster heeft in de ene scène veel weg van een oude, kille gevangenis. In het volgende shot is het een prachtig kasteel waar grote dansfeesten gegeven worden.

Andrea en het klooster waarin hij zich heeft teruggetrokken zijn metaforen voor onze moderne maatschappij waarin alles kan. Omdat alles kan, moet er ook veel meer. Daar gaat Andrea niet meer mee akkoord. Zijn intrede in de religieuze orde lijkt een drastische keuze, maar is niet ingrijpender dan een gezin dat besluit hebben en houden te verkopen en in Afrika te gaan wonen. Een koppel dat gaat scheiden, een verandering van job: iedere beslissing die je leven een andere wending geeft, die je niet op een twee drie ongedaan maakt.

Costanzo is een jonge dertiger, typisch de leeftijd waarop de echt grote keuzes gemaakt worden. Hij is ook de zoon van Maurizio Constanzo die Italiaanse filmgeschiedenis schreef als co-scenarist van Ettore Scola’s Una Giornata particolare. Ondanks de sterke personages en de geniale regie zal In Memoria Di Me nooit even beroemd worden als Una Giornaata Particolare. Daarvoor zijn de dialogen veel te zwaar op de hand. De stilte in het klooster wordt regelmatig onderbroken door de theoretische discussies die de novices voeren over het geloof.

Hun gesprekken houden zonder twijfel steek maar de leerlingen spreken op een zo hoog niveau dat een leek al snel afhaakt. Om het spervuur van slimme stellingen en tegenwerpingen over het katholieke geloof te appreciëren moet je gemotiveerd en geconcentreerd blijven. Dat is niet zo eenvoudig. Dat onevenwicht neemt een deel van het cinefiel genot weg. Het is te vaak een academische zitting in plaats van een speelfilm. Zo is In Memoria Di Me een bijna-topper met knappe vertolkingen, ingenieuze beelden, prachtige muziek maar ook een overdaad aan intellectuele paardenkracht. Te moeilijk, te ver-van-mijn-bed, te veel verstand, te weinig soul. Saverio Constanzo heeft twee erg knappe films gemaakt die amper iemand kent. Als hij met zijn derde ook aansluiting vindt bij het publiek wordt hij een hele grote.