THE INNER LIFE OF MARTIN FROST

Een beetje bedeesd en bedremmeld komt Paul Auster – 61 intussen - het podium opsloffen voor het drie kwartier durende interview met VRT-journaliste Annelies Beck. De auteur die wereldfaam verwierf met onder meer Moon Palace en The New York Trilogy schrikt een beetje van de geweldige aandacht die hem te beurt valt. Zelfs in Amerika is de ontvangst lauwer en gematigder dan hier. Auster rent al de hele week, vergezeld door zijn Noorse vrouw Siri Hustvedt, ook schrijfster – van interview naar interview. De literaire bijlagen van de meeste kranten besteden uitgebreid aandacht aan zijn nieuwe roman, Man in het Duister, die zich zowel als een pakkende familiegeschiedenis als een anti-Republikeins pamflet laat lezen. Alweer een opmerkelijke publicatie, want De Arbeiderspers mag, samen met de Deense uitgeverij, het boek vier maanden voor de Amerikaanse release al publiceren. Daar is over nagedacht: in landen waar het Engels voor het gros van het lezerspubliek geen barrière meer vormt, is het commercieel interessanter om eerst in de eigen taal te publiceren. Dat scheelt algauw een paar duizend exemplaren.

Man in het Duister is het relaas van literatuurcriticus August Brill, een zeventigjarige man die herstelt van een zwaar auto-ongeluk. Na de recente dood van zijn vrouw logeert hij in het huis van zijn dochter, waar ook zijn kleindochter verblijft. Omdat Brill 's nachts de slaap niet kan vatten, verzint hij een verhaal over een alternatief Amerika waarin de Twin Towers niet zijn gevallen en waarin de verkiezingen van 2000 hebben geleid tot het uiteenvallen van de Verenigde Staten. In zijn verhaal krijgt een zekere korporaal annex goochelaar Owen Brick de opdracht om de verschrikkelijke burgeroorlog te stoppen. Hoe? Te ingenieus om hier te verklappen.

Zoals in zoveel vroegere romans speelt Auster in Man in het Duister een subtiel metafictioneel spel tussen verschillende verhaallagen. Als Russische matroesjka's schuiven die in elkaar en werken ze op elkaar in. Via enkele behendige verhaaltechnische trucs verschuift Auster in de tweede helft van zijn roman de focus van Brick naar Brill zelf en dan vooral naar de relatie met zijn kleindochter, de 23-jarige Katya, wiens vriend Titus Small korte tijd geleden op een gruwelijke manier vermoord is. In de laatste vijftien pagina's van de roman richt Auster – nochtans geen beoefenaar van de goedkope schmaltz - een goed afgesteld kanon op het hart van de lezer door middel van een beklijvend maar geenszins larmoyant gesprek tussen grootvader en kleindochter en de ware, traumatische toedracht van de dood van Small. Op het einde van het boek kan Auster niet anders dan besluiten dat de dwaze wereld altijd maar doordraait, wat er ook gebeurt. Het is voor dit opvallend politiek getinte boek een opbeurende en treurige gedachte tegelijk.

Maar eigenlijk is Paul Auster te gast in de Bozar om zijn nieuwe film aan het Belgische publiek voor te stellen, The Inner Life of Martin Frost. Auster verscheen midden jaren negentig al op het filmische toneel, toen hij samen met Wayne Wang het tweeluik Smoke en Blue in the Face maakte. Wang regisseerde de eerste film; maar werd ziek en liet de regie voor Blue in the Face over aan Auster zelf. Drie jaar later waagde hij zich aan het poëtische Lulu on the Bridge, een dromerige film waarin Harvey Keitel een jazzsaxofonist speelt die verliefd wordt op een goddelijke Mira Sorvino. In de meeste van Austers boeken speelt film trouwens een bijzonder grote rol. Ook in Man in het Duister, waarin Brill en zijn kleindochter hele dagen naar filmklassiekers kijken om ze vervolgens tot in de kleinste details te analyseren. Niemand schrijft zo mooi over film als Auster.

Tijdens het interview dat aan de vertoning van The Inner Life of Martin Frost voorafgaat, kan Auster het niet nalaten te verwijzen naar de cigarillo's die hij altijd rookt. In het pakje zitten dunne papiertjes waarop hij ideeën en invallen noteert. Het is niet toevallig dat het hoofdpersonage uit zijn nieuwe film ook nu weer een schrijver is, de Martin Frost uit de titel. De auteur (gespeeld door David Thewlis) heeft net een roman afgerond en wil enkele weken uitblazen in het grote, afgelegen vakantiehuis van enkele vrienden die zelf op reis zijn. Hij geniet van de rust en eenzaamheid tot hij op een ochtend wakker wordt naast de mooie Claire Martin (Irène Jacob). Hoe is zij in zijn bed gerold? En waarom kent ze zijn werk zo goed? Het vervolg laat zich raden: na enkele uren van aantrekken en afstoten, beginnen ze een passionele, stormachtige romance. Ook literair krijgt Martin vleugels: op een antieke typemachine die hij in een oude kast vindt, begint hij aan een nieuw kort verhaal. Dan gebeurt iets vreemds. Hoe beter zijn verhaal vlot, hoe zieker Claire wordt.

Doorwinterde Austerianen herkennen de korte inhoud van de film ongetwijfeld als een stuk uit The Book of Illusions. Toch was Martin Frost oorspronkelijk als kortfilm geconcipieerd. Auster schreef in opdracht van een Duitse producent een scenario voor een film van vijftig minuten die deel zou gaan uitmaken van een tv-reeks. Toen het project afgeblazen werd, begon hij te schrijven aan zijn volgende roman, waarin Martin Frost opnieuw opdook als de laatst gemaakte stille film van komiek Hector Mann, waarover het hoofdpersonage van het boek een biografie schrijft. Ingewikkeld? Niet echt, als je weet dat Auster zich vaak de bedenking maakt dat alle personages uit al zijn boeken een gemeenschappelijk verleden hebben en elkaar van ergens kennen. Niet verwonderlijk ook dat bepaalde personages dan ook in verschillende boeken opduiken.

In Amerika waren de critici niet mals voor de film waarin Auster op een weinig subtiele manier een schrijver confronteert met zijn eigen muze. Hij neemt een uitspraak van Victor Fogg uit Moon Palace wel erg letterlijk. Aan het begin van dat boek zegt die tegen zijn neef Marco Stanley: "Ieder mens is de schrijver van zijn eigen leven." Voor onder meer The New York Times en Daily News de aanleiding om de botte bijl boven te halen: "Paul Auster's suffocating romance makes you feel as if you're helplessly stuck inside the head of the most pretentious person you know".

Echt pretentieus zouden we noch Martin Frost noch Paul Auster noemen. Dat de film geen groot publiek zal aanspreken is echter het understatement van het jaar. Auster filmt met de slome, trage beeldtaal die dateert uit de vorige eeuw. Hij spreekt zelf de expliciete voice over in, die de hele film nog zwaarder en literairder maakt dan de langzame, nadrukkelijk poëtische beeldvoering. Helaas is het epitheton dromerig ook van toepassing op hoofdrolspeler David Thewlis die volledig in de ban raakt van de eeuwig jonge Irène Jacob. Opvallend: in het midden van de film tuimelt Michael Imperioli (The Sopranos) de film in als loodgieter annex would-be schrijver Jim Fortunato. Austers dochter Sophie krijgt ook een rolletje en vervolledigt het kwartet aan acteurs dat in de film te zien is. De kleine, intimistische, bijna letterlijk innerlijke film werd medio mei vorig jaar ook op één locatie opgenomen, het Portugese Lissabon dat moet doorgaan voor een niet nader genoemd plaatsje in Noord-Californië.

Voor wie vertrouwd is met Austers werk, vormt The Inner Life of Martin Frost een mooie aanvulling op een rijk geschakeerd oeuvre. De schrijver blijft beter dan de filmmaker, maar af en toe moet de leeuw uit de kooi. Dat hij momenteel aan een volgende roman werkt, is geruststellend voor de fans die vinden dat de schoenmaker bij de leest moet blijven. Voor de filmfans is het fijn nieuws dat een andere roman van Auster momenteel verfilmd wordt. De Argentijnse cineast Alejandro Chomski (Feel the Noise) regisseert In the Country of the Last Things. Meer Auster. Laat maar komen.