GOMORRA

Gomorra presenteert zich als een collage van vijf verhaallijnen rond de camorra, de machtige misdaadorganisatie die over Napels en de omliggende Zuid-Italiaanse regio Campania regeert. De maffia dicteert er de wet van de wieg tot het graf. Reeds op dertienjarige leeftijd droomt Totò ervan om voor de georganiseerde misdaad te werken. Alles is beter dan als boodschappenjongen constant te moeten opdraven voor moeder en de buurtbewoners. Intussen proberen de iets oudere Marco en Ciro die droom in realiteit om te zetten. Ze wanen zich in Scarface, stelen cocaïne en wapens, gaan bij de hoeren, ontketenen een oorlog met de plaatselijke clanbaas, maar botsen op de grenzen van hun naïviteit. Het noodlot hangt ook Pasquale, zonder twijfel het meest markante personage in de puzzel, als een zwaard van Damocles boven het hoofd. Hij werkt als kleermaker in loondienst van de camorra, maar hij wil zijn talent en geluk gaan beproeven bij de concurrentie: een Chinese slavenfabriek in namaakgoederen. Verder is er Roberto, een pas afgestudeerde universitair die illegale lozingen van giftige stoffen organiseert voor Franco’s afvalverwerkingsbedrijf, de plaatselijke melkkoe van de maffia. Don Ciro, ten slotte, is een loyale kashouder die families van gevangen Camorraleden helpt hun rekeningen te betalen.

De vijf microverhalen vormen samen een chaotische, brutale, haast nihilistische beeldmozaïek. Voor Gomorra liet de Italiaanse cineast Matteo Garrone (Primo amore) zich inspireren door de gelijknamige bestseller van zijn landgenoot Roberto Saviano, een gevierd (en door de maffia verguisd) schrijver-journalist gespecialiseerd in de criminele netwerken rond de camorra. De film won eerder dit jaar de Grote Prijs van de Jury op het Filmfestival van Cannes en wordt nu al tot één van de meest authentieke en intelligente misdaadfilms ooit gebombardeerd.

Door een sombere, grauwe lens toont Gomorra de georganiseerde misdaad als een etterende wonde op het sociaal weefsel in Napels, als een kankergezwel dat vanop het scheenbeen van de Italiaanse laars naar het hart van de samenleving is uitgezaaid en er de maatschappij sociaal, economisch en politiek heeft verlamd. Als een wervende ideologie snijdt de criminaliteit door alle klassen. Gomorra is dan ook meer dan een misdaadfilm. Het is een culturele spiegel, een melodramatische verzuchting en een brok poëzie in de neorealistische geest van Antonioni en Fellini. De film toont de zelfkant van de Italiaanse samenleving. Kale appartementsblokken en chemische stortplaatsen onderstrepen de verloedering en vergiftiging.

Hoewel de film zich al bij al vlot laat bekijken, schuilt er ook plot-technisch meer achter dan op het eerste gezicht lijkt. Net als in Iñárritu’s films (Amores Perros, 21 Grams, Babel) is het als kijker zoeken naar aanknopingspunten in een web van banden tussen personages. Sommigen daarvan zijn aanvankelijk sterk aanwezig, anderen groeien of sterven naarmate de film vordert, nog anderen blijven schimmig of onopgehelderd.

Ook de beeldvoering blinkt uit in ambiguïteit. De schoonheid ligt niet alleen in de eenvoudige shots, maar vreemd genoeg ook in de souplesse en de haast bedwelmende sereniteit waarmee het geweld wordt verbeeld. Memorabel is vooral de scène waarin de compleet opgefokte Marco en Ciro hun gestolen wapens leegschieten, terwijl ze in hun aftandse zwembroekjes pootje baden in de rivier. Ook de kille openingsscène met de criminele afrekening in het zonnebankcenter en het shot waarin een groep jonge criminelen vrachtwagens met giftige stoffen vervoert, blijven op het netvlies gebrand.

Toch vertoont Gomorra twee serieuze minpunten, waardoor we niet van een onverdeeld succes kunnen spreken. Enerzijds is er de duur van de film (twee uur en zeventien minuten), die heel moeilijk verzoenbaar is met keuze van de verhaalstructuur, het tempo en de geportretteerde leegte. Anderzijds zorgt de noodwendigheid van elke afzonderlijke verhaallijn voor een groeiende inflatie in de spanningsopbouw, waardoor de film momentum verliest bij de overschakeling tussen de verschillende fragmenten.

Gomorra is geen hapklare brok maar een taaie boterham met vijf rijpe tranches de vie. De film brengt niet alleen een eigenzinnige maatschappijkritiek over de gevolgen van de institutionalisering van macht en corruptie, het is evenzeer een gedurfde karakterstudie over loyauteit en verraad, zuiverheid en decadentie. Een complexe,veelhoekige schuifpuzzel die om een trage zandloper en veel geduld vraagt.

Gezien op het Filmfestival van Oostende 2008