LOS

Het is de slappe koord waarop de cineast balanceert: hoe platter en commerciëler het product, hoe groter de inkomsten. Hoe heter het hangijzer, hoe minder zin het grote publiek heeft om naar de bioscoopzaal af te zakken. Klinkt dat minachtend? Niet echt. Een beetje verbaasd zijn we wel, want Verheyen heeft er in de schier oneindige interviews in de aanloop naar de release van Los keihard op gehamerd dat zijn film dan wel over serieuze dingen mag gaan, maar toch ook om te lachen is.

Zo is het maar net. Wie uit is op een cinefiel schimpschrift over racisme, inburgering of euthanasie komt bedrogen uit. Zoals de trailer al verklapte, laten scenarist Bram Renders en regisseur Jan Verheyen hun hoofdpersoon zelfs rechtstreeks tegen het publiek praten. Op gezette tijden wordt de actie dus onderbroken door acteur Pepijn Caudron die het publiek toespreekt. Achter de verhaaltechnische constructie schuilt nauwelijks een bedoeling, maar het geeft Caudron – de hele film uitstekend op dreef - alle kans tot een eenvoudige zwans of pittige oneliner. Er zitten nog wel meer haast surrealistische vondsten in de film, zoals een optreden van The Strangers die plotseling op een podium blijken te staan in het midden van een huiskamer.

De meeste humor komt gelukkig gewoon voort uit de personages en de dingen die ze meemaken. In het geval van Tom Naegels – de schrijver van het boek en de protagonist dragen dezelfde naam – is dat nogal wat. Als links-liberale reporter voor De Gazet grijpt hij elke gelegenheid aan om te schrijven over multiculturele onderwerpen, zeer tegen de zin van zijn cynische hoofdredacteur Edgar (Stany Crets). Tijdens een inburgeringcursus valt Tom voor de Pakistaanse asielzoekster Nadia (Sana Mouziane) die in een krottig appartementje in de Seefhoek in Antwerpen woont. Probleem voor Tom: hij vormt eigenlijk al jarenlang een koppel met Tinne (Sofie Van Moll) die net op dit moment samen met hem een grote stap voorwaarts wil zetten.

Alsof de liefdesperikelen nog niet genoeg zijn, wordt Toms grootvader Bob (Jaak Van Assche) in het ziekenhuis opgenomen met kanker. De kranige oud-socialist is een verzuurde Vlaams Belanger geworden die niet meekan in een gekleurde en genuanceerde maatschappij. Als hij bedlegerig blijkt, vraagt hij om waardig te sterven, maar zijn euthanasieaanvraag wordt afgewezen.

De grote thema’s die de film aansnijdt waren destijds voor de jonge schrijver Tom Naegels de trigger om zijn boek te schrijven, een soort halflosse aaneenschakeling van gedachten, ideeën, invalshoeken, meningen en situaties waarin hij beland was. Het boek dat iedereen lange tijd onverfilmbaar achtte, hielp hem om zich los te hakken uit een onontwarbaar kluwen van gevoelens, emoties en onzekerheden.

De grote verdienste van Los is dat er geen standpunt wordt ingenomen. Dat klinkt een beetje laf, maar leunt dichter aan bij de realiteit die vaak niet wit of zwart is maar eerder grijs. Wie links is raakt ontgoocheld, en dan is rechts een aantrekkelijke magneet. In Los krijgen zowel rabiate racisten als naïeve multiculti’s een veeg uit de pan. Los is geen prekerig pamflet.

Jammer genoeg wordt er in de film – meer nog dan in het boek – niet veel meer dan in het knetterend haardvuur gepookt. Tot een gigantische ontvlamming of brand komt het zelden. De vonken worden bijna nooit echt vuur. Het moet te vaak leuk of vrijblijvend blijven. Meestal blijkt de zalvende, verhullende aanpak van Verheyen wel te werken, maar op andere momenten had je gehoopt dat de filmmaker dieper tot op het bot zou gaan. Jammer ook dat de film zich blijkt af te spelen in een soort parallel Antwerps universum waar het Vlaams Belang een naamloze partij is en Abou Jahjah gefictionaliseerd wordt tot een enigmatische rapper die de allochtone bevolking aanzet tot vredevol geweld.

Toch registreert Los behoorlijk accuraat de polsslag van deze tijd, en dan vooral de wanhoop van goedmenende mensen die ook niet meer weten hoe het nu allemaal verder moet. Echt vrolijk word je er toch niet van, van een oude bompa die zichzelf onderkakt, een op het eerste gezicht perfecte relatie die kraakt, of een illegale asielzoekster die dan maar weer op de vlucht slaat. Achter de vrolijkheid schuilt tristesse, ook in de verfilming.