Hoe dan ook, datzelfde jaar werden Saw III, The Texas Chainsaw Massacre: The Beginning en de remake van The Hills Have Eyes kaskrakers van jewelste. David Edelstein, een gevierd criticus van New York Magazine, bedacht het subgenre met de benaming “torture porn”. Dat was uiteraard niet als koosnaampje bedoeld, maar de omschrijving past wel bij het plaatje. Wij onderzoeken voor u alle duistere uithoeken van het populaire, doch verguisde horror subgenre. Van het prille begin, tot Saw V en wat de toekomst nog zal brengen.
Je zou kunnen stellen dat de basis voor het genre gelegd werd in 2003. Het was twee jaar na de aanslagen van 9/11 en plots leek het alsof de hemelsluizen werden opengezet voor het macabere, want 2003 betekende de spectaculaire en nooit geziene comeback van horror. Freddy Vs. Jason en Cabin Fever werden kaskrakers van jewelste en ook de remake van The Texas Chainsaw Massacre zette de kassa’s in vuur en vlam. Terwijl de originele prent van Tobe Hooper eigenlijk weinig tot geen bloed bevat, blinkt Marcus Nispel’s herwerking met Jessica Biel uit in bloed en grimmige folteringen. Rob Zombie’s donkere House Of 1000 Corpses geraakte via het onafhankelijke Lionsgate eindelijk in de bioscopen, terwijl de film voordien door Universal als ‘te schokkend’ werd gezien. De film werd – u raadt het nooit – een succes.
Het volgende jaar zette een kleinschalige horrorthriller het horrorwereldje op zijn kop. James Wan en Leigh Whannell, beiden afkomstig uit Melbourne, Australië, modderden al een tijdje aan in het filmwereldje maar het wilde niet lukken. Met een briljant opgezette kortfilm over een man die ontwaakt in een berenval (gespeeld door Whannell), kregen de aspirerende filmmakers een budget van 1.2 miljoen dollar bij elkaar. Lionsgate bracht Saw in de bioscopen. De prent kreeg niet alleen uitermate positieve recensies, maar bracht ook wereldwijd meer dan 103 miljoen dollar in het laatje.
Een ongezien resultaat voor een onafhankelijke film, dus niet verrassend kondigde Lionsgate aan dat er het volgende jaar een sequel zou verschijnen. En ze hielden woord: Saw II, die dag op dag een jaar na het origineel in de zalen verscheen, bleek nog een groter succes te zijn met een wereldwijde recette van bijna 150 miljoen dollar. Ook Rob Zombie’s sterke House of 1000 Corpses sequel The Devil’s Rejects werd een groter succes dan zijn voorganger. Het marktaandeel van Lionsgate schoot de hoogte in en een subgenre leek geboren.
Uiteraard betekende dit ook dat anderen een graantje wilden meepikken en zodoende verschenen er kort op elkaar soortgelijke films in de bioscopen en videotheken met allemaal één ding gemeen: extreem geweld en folteringen werd niet geschuwd. Ook in de rest van de wereld was de horrorboom al enige tijd doorgebroken en waren de invloeden van Saw en consoorten te voelen. Alexandre Aja’s Haute Tension en Greg Mclean’s Wolf Creek waren twee uitermate donkere horrorfilms waarin gapende wonden en menselijk afzien een meer dan belangrijke rol spelen. Hoewel er veel tegenstanders van de stroming waren, leek er geen stoppen meer aan. De onvermijdelijke Saw III werd nog een dikkere hit dan zijn twee voorgangers (165 miljoen dollar) en hoewel de critici steeds minder en minder opgezet waren met de steeds gewelddadiger wordende folteringen, schreeuwden de fans enkel maar om meer! Het hoofdpersonage Jigsaw, met ijzige perfectie gespeeld door de onderschatte karakteracteur Tobin Bell, was ondertussen uitgegroeid tot een icoon en er werden ontelbare sites opgericht over de franchise én de fictieve sadistische moordenaar. Om nog maar te zwijgen over de ontelbare miljoen die omgingen in merchandising.
Met het onverwacht grote succes van Eli Roth’s Hostel (wereldwijd 81 miljoen dollar) leek het even of iedereen enkel maar gore folteringen in vuile, groezelige en onderbelichte ruimtes wilde zien en zodoende zaten diverse belangrijke analisten en psychologen met de handen in het haar. Terwijl terroristische dreiging het nieuws domineerde en de beruchte “War on terror” weinig opleverde, zochten mensen geen escapisme in lichtvoetige komedies, maar werd de harde realiteit van alledag en het donkere kantje van de mens schijnbaar interessanter bevonden. Folteringen domineerden overigens alles: Jack Bauer beweegt zich seizoen na seizoen al folterend door de succesvolle televisieserie “24” en de kranten stonden destijds vol met allerhande compromitterende foto’s van trotse soldaten in Abu Ghraib, die sadistische spelletjes met oorlogsgevangen speelden.
Alexandre Aja’s remake van The Hills Have Eyes bevatte duidelijke verwijzingen naar het huidige politieke klimaat. Maar dat nam niet weg dat de prent puin maakte van de grenzen van fatsoen en moraal. De hersenpan van een moeder voor de ogen van haar kind aan flarden schieten? Check! Een brave huisvader tergend traag laten roosteren op een zacht vuurtje? Uiteraard! Een onschuldige baby bedreigen met een geladen pistool? Natuurlijk! De update van de gelijknamige Wes Craven film heeft het allemaal. En dan hebben we het nog niet over alle mogelijke ledematen die doorboord, verpletterd of tot bloedige pulp herleid worden. Dat de prent netjes gekaderd was in een subliem geheel van spanning en dynamiek, met enkele straffe acteerprestaties, maakte van de remake één van de beste horrorfilms van de laatste jaren. Dat was echter niet genoeg voor filmjournalist David Edelstein van New York Magazine. Hij deed Chainsaw Massacre, The Hills Have Eyes en de Saws en Hostels van deze wereld af als smakeloze martelporno voor zieke geesten.
De benaming “torture porn” werd al snel door iedereen aangenomen en de algemene kritiek van de moraalridders werd steeds luider. Niet toevallig deden een aantal films het ‘minder’ goed dan zijn voorgangers. De prequel The Texas Chainsaw Massacre: The Beginning toonde het publiek vol enthousiasme hoe je iemand vakkundig kon fileren met een kettingzaag, maar bracht wel minder dan de helft op van de totale wereldwijde box-office van zijn voorganger. Een normaal geval van ‘sequelitis’ of waren het effectief de eerste tekenen van verval? Wij zijn van mening dat het blockbuster succes van de eerste remake gewoon niet zomaar kon gedupliceerd worden. Daarbovenop is een recette van 52 miljoen dollar tegenover een budget van 16 miljoen helemaal niet slecht.
Turistas, een spannende en verrassend sterke overlevingsthriller met enkele moeilijk te slikken foltersequenties, ging dan weer wel stevig op zijn bek. Ondanks een goede promotiecampagne (duidelijke invloeden van Saw en Hostel) en een laag productiebudget, bracht de prent wereldwijd niet eens 15 miljoen dollar op. Gelukkig zouden langverwachte sequels als The Hills Have Eyes 2 en Hostel Part II het tij keren. Of dat werd er toch van verwacht. Want helaas bleek de impact van de preutse moraalridders en tegenstanders groter dan verwacht. The Hills sequel - die overigens een absoluut piece of $*#t was, maar dat geheel terzijde - bracht wereldwijd 37,5 miljoen dollar (tegenover de 70 miljoen van het origineel) en Eli Roth’s superieur foltervervolg bracht minder dan 36 miljoen dollar op (45 miljoen minder dan deel één). De films waren nog steeds winstgevender dan de gemiddelde horrorprent, maar het was een duidelijk teken aan de wand. Bovendien was het enkel maar olie op het vuur voor de tegenstanders.
Van vuur kon je ondertussen meer en meer spreken. De promotiecampagne van Roland Joffe’s controversiële Captivity, die bestond uit (voor Amerikaanse zieltjes) expliciete affiches met diverse stadia van een ontvoering op, zorgde voor massaal protest. Dit protest zwol zo aan dat de Amerikaanse keuringsdienst MPAA besloot om de affiches te verbieden en de film zijn keuring te ontzeggen, waardoor deze niet in roulatie kon gebracht worden. Wanneer Captivity uiteindelijk toch in de omloop kwam, bracht de folterprent met de knappe Elisha Cutbert (“24”) globaal niet eens 11 miljoen op. Ook Vacancy geraakte - ondanks de prima production values, uitstekend acteerwerk en meer sfeer dan geweld - maar net uit de kosten. Wanneer de PG-13 gekeurde Stephen King verfilming 1408 wereldwijd 132 miljoen dollar in het laatje bracht, sloeg menig horrorfan wit uit, want plots werden er een heleboel PG-13 horrorremakes aangekondigd. Zou dit het einde zijn van het “torture porn” subgenre? Gelukkig niet. Saw IV gaf alle criticasters lik op stuk met een indrukwekkende globale box-office van bijna 140 miljoen dollar.
Hoewel men het subgenre ondertussen een beetje doodzwijgt, is het er nog steeds en eigenlijk zelfs prominenter dan ooit tevoren. Het hoogtepunt lijkt inderdaad een beetje door, maar de videotheken staan vol met zaken als Wrong Turn, Chaos, Live Feed, Rest Stop, WAZ, Scar, Tortured en Rest Stop 2. Het zou ons niet verwonderen mocht er ooit een Hostel Part III opduiken op DVD. Terwijl dappere jonge internationale filmmakers in onder meer Frankrijk en Noorwegen de censuurcommissies uitdagen met intense oefeningen in geweld en horror zoals Frontiere(s), A l’intérieur, Martyrs en Rovdyr, staan we elk jaar nog steeds trouw aan te schuiven voor de nieuwste Saw-aflevering.
Saw V is verhaaltechnisch en op het acteergebied een absolute aanfluiting, maar dat weerhield de fans er toch niet van dat de hoge omes van good ol’ Lionsgate ondertussen al meer dan 100 miljoen dollar op de rekening konden laten overschrijven. En de film moet in de meeste landen nog verschijnen. Het grimmige en donkere The Strangers bewees met een wereldwijde recette van 80 miljoen dollar eveneens dat er nog steeds genoeg vraag is naar andere “Jigsaw”-loze horroruitstapjes, terwijl Untraceable bewees dat er zelfs in mainstream publieksfilm plaats is voor gruwelijke verminkingen en folterpraktijken.
Wat brengt de toekomst ons nog? Zolang de wereld blijft opwarmen of er fanatici zijn die zichzelf opblazen, zullen filmmakers ons een pijnlijke spiegel blijven voorhouden. Met remakes van Last House On The Left, I Spit On Your Grave en Maniac – overigens allemaal horrorclassics die tot op de dag van vandaag nog steeds erg controversieel zijn – maar ook origineel werk als The Poughkeepsie Tapes en sequels als The Strangers 2 en uiteraard het onvermijdelijke Saw VI worden de liefhebbers van folteringen en fijnzinnige menselijk leed nog even op hun bloederige wenken bediend. Wat is het toch fijn om mens te zijn!