THE VISITOR

Walter Vale (Richard Jenkins) doceert economie aan de Connecticut College. Hij is al enkele jaren weduwnaar en lijkt zijn dagen onder hypnose te slijten. Maar op een dag klopt de wereld aan. Wanneer hij naar New York moet gaan voor een conferentie over globalisering, ontdekt hij een jonge zwarte vrouw in het bad van zijn appartementje in Manhattan, waar hij al een hele tijd niet geweest is. Zainab (Danai Gurira), een Senegalese, blijkt er al enkele maanden te wonen met haar Syrische vriend Tarek (Haaz Sleiman). Hij is djembéspeler in een straatorkest, zij verkoopt haar zelfgemaakte juwelen op de markt. Beiden zijn illegaal in het land. Aanvankelijk wijst Walter hen de deur, maar al snel begrijpt hij dat het koppel slachtoffer is geworden van oplichters. Zonder goed en wel te beseffen waarom, laat hij hen blijven tot ze iets anders hebben gevonden.

In essentie is The Visitor een film over de renaissance van de ziel. Walters transformatie van uitgebluste conservatief naar strijdbare altruïst is het knooppunt van de film. De professor, die jarenlang dezelfde syllabus recycleerde voor dat ene vak dat hij doceert, wordt als het ware een immigrant in zijn eigen leven. Hij beseft dat hij vervreemd is van zijn roots, zoekt nieuwe oorden op, en bevrijdt zich uit zijn emotioneel isolement van “doen alsof”. De slaapwandelaar wordt een voluntarist. Misschien is niet Tarek, maar juist Walter “the visitor” uit de titel: hij is letterlijk en figuurlijk op bezoek bij zichzelf.

De openingsscène waarin Walter piano leert spelen (met een fantastische Marian Seldes in de rol van lerares: “Curl your fingers like a train tunnel”), draagt reeds de kiemen van ’s mans latere queeste in zich. Dat wordt pas duidelijk met de flashbacks waarin we zijn vrouw als concertopianiste aan het werk zien. Maar de klassieke composities zijn kennelijk niet het soort muzikaal escapisme waar Walter naar op zoek is. Wanneer Tarek hem de Afrikaanse drum leert kennen, hervindt Walter zijn levenskracht. Samen sluiten ze zich aan bij een drumcirkel in Central Park. Walters vuurdoop in het muzikale straatcircuit is één van de meeste beklijvende scènes uit de film. Het contrast tussen de oude, blanke, apathisch ogende man in grijsgroen pak en de met kleurrijke bandana’s, T-shirts en jeansbroeken getooide multiculturele bende is even grappig als ontroerend. De buitenstaander wordt geaccepteerd in een cirkel waarbinnen geen hiërarchie heerst. Symbolischer kan haast niet.

The Visitor toont hoe andere mensen het beste in iemand naar boven kunnen halen. Tarek en Zainab openen een wereld waarvoor Walter altijd de ogen had gesloten. Een wereld van gevoelens, hoop en verandering, maar ook een wereld van geïnstitutionaliseerde paranoia en hypocrisie. De djembélessen vormen slechts het topje van de ijsberg. In de tweede acte van de film wordt Tarek zonder reden opgepakt in het metrostation, en als illegaal opgesloten in een detentiecentrum in Queens. De rollen zijn gekeerd: nu is het Walter die als schakel fungeert tussen Tarek en de buitenwereld. De twist wordt versterkt door de komst van Tareks moeder Mouna (Hiam Abbass), die voor alle protagonisten nieuwe perspectieven opent.

Hoewel The Visitor bij momenten aanvoelt als een ietwat lichtvaardige aanklacht tegen de Amerikaanse immigratiepolitiek en de onderliggende vergiftiging van het bureaucratisch bestel, is de film zo genietbaar en pretentieloos dat de beleving ervan boven de opgevoerde verontwaardiging uitstijgt. Thomas McCarthy stemt de regie perfect op zijn eigen scenario af. Hij laat de camera niet alleen dialogen registreren, maar gaat als een volleerd minimalist op zoek naar de kleine gestes en herkenbare expressies, de bevestigende blikken en vragende ogen, de ritmische hoofdbewegingen, tastbare stiltes en ingehouden voetstappen.

De regisseur verweeft thematisch gestoffeerde en luchtige verhaallijnen met een muzikale begeleiding - gecomponeerd door de Poolse musicus Jan A.P Kaczmarek - om bij te zinderen. Bovendien kan McCarthy rekenen op een verrassend sterke cast. Jenkins, die in het verleden altijd in de schaduw van de ‘groten’ moest acteren, zet hier een erg geloofwaardige, warme en diep doorleefde rol neer. Hij incarneert het leed maar ook de hoop van zijn omgeving. De vrij onbekende Haaz Sleiman en Danai Gurira tonen zich als oprechte en hartverwarmende karakters, terwijl de Israëlische Hiam Abbass (The Syrian Bride) in elke expressie de voor haar rol vereiste maturiteit met een zekere mysterieuze sensualiteit weet te vervlechten. Walters platonische relatie met Mouna zorgt op het einde voor een soort serene romantische ondertoon, die de centrale gedachte van het hele verhaal nog eens extra in de verf zet: The Visitor is een kleine film met een groot hart.

Gezien op het 35ste Internationaal Filmfestival van Vlaanderen-Gent