RELIGULOUS

Bill Maher is een Amerikaanse stand-upcomedian die al jarenlang zijn eigen show heeft op HBO. Daarnaast is hij regelmatig te gast in Saturday Night Live, en brengt hij af en toe een bezoekje aan Jay Leno. Godsdienst is lang één van zijn favoriete onderwerpen geweest om moppen over te tappen, maar met Religulous wou hij zich volledig onderdompelen tussen de gelovigen.

De documentaire begint bij Mahers ouders. Zijn moeder was joods, maar hij werd katholiek opgevoed door zijn vader en moest met hem mee naar de kerk. In de loop der jaren kwam hij echter tot het besef dat geloof voor hem geen enkele betekenis had, en dus werd hij atheïst. In Religulous gaat hij op zoek naar mensen die wel geloven, in wat dan ook.

Zo zien we Bill een bezoekje brengen aan enkele christelijke vrachtwagenchauffeurs, die hem bijna het ziekenhuis in timmeren wanneer hij hen een paar vragen stelt over hun geloof. Vervolgens brengt hij een bezoekje aan het creationistisch museum van Amerika, waar 'bewezen' wordt dat de aarde nog maar een paar duizend jaar bestaat en dat mensen en dinosauriërs ooit gelukkig hebben samengeleefd, als zou de Flintstones gebaseerd zijn op waargebeurde feiten.

En zo wordt het er eigenlijk alleen maar gekker op. Bill Maher treft steeds meer eigenaardige persoonlijkheden op zijn pad, zoals twee homoseksuele moslims die een nachtclub hebben opgericht voor hun soortgenoten (maar waar nooit iemand komt), of joodse uitvinders die machines ontwerpen die tijdens de sabbat mogen gebruikt worden. Later houdt hij halt in een christelijk amusementspark, waar de lijdensweg van Christus in alle gruwelijkheid wordt nagebootst, ter vermaak van alle toeschouwers, jong en oud.

Religulous toont op een grappige manier hoe mensen in naam van hun geloof de grootste stommiteiten kunnen begaan. Als komediant hoeft Bill Maher zelfs geen grappen te vertellen; het zijn de subjecten van zijn documentaire die ons aan het lachen brengen. Toch is het meteen duidelijk dat er veel knip- en plakwerk aan te pas is gekomen om een maximaal komisch effect te bereiken. Daarin herkennen we duidelijk de hand van regisseur Larry Charles, die lang geleden zijn strepen verdiende bij Seinfeld, en recent nog meewerkte aan Entourage en het waarlijk geniale Curb Your Enthusiasm. Ook in die series staan niet de grappige situaties, maar de domme gedragingen van mensen centraal.

Bij de productie werd geen moeite gespaard om de toeschouwer aan het lachen te brengen. Zo krijgen we ondertitels te zien die weergeven wat de sprekers écht bedoelen, zien we beelden uit andere documentaires die in tegenspraak zijn met wat de gelovigen beweren, enz. Tussen de lachsalvo’s door geeft de film ons ook stof tot nadenken over de gevaren van religie. In het betrekkelijk seculiere West-Europa zijn die misschien minder zichtbaar, maar in Amerika, bijvoorbeeld, verwerpt meer dan de helft van de bevolking het darwinisme en noemt bijna een derde zich creationist. In een maatschappij die even ver gevorderd is als de onze, is het dan ook angstaanjagend om vast te stellen dat presidenten er nog steeds oorlog voeren in de naam van een god.

Religulous slaagt er grotendeels in om een perfect evenwicht te vinden tussen uitstekend vermaak en een diepere boodschap. Enkel op het einde gaan de makers even uit de bocht. Met beelden van paddestoelwolken en ander ongein proberen ze er hun punt helemaal in te hameren bij het publiek. En dat vermanende vingertje, dat we eigenlijk alleen maar van gelovigen en groenen verwachten, valt te betreuren. Toch kunnen we Religulous aanbevelen als een belangrijke documentaire waarmee iedereen zich zal kunnen vermaken. En wie er even gekke ideeën op nahoudt als de opgevoerde subjecten, zal op het einde van de rit misschien beseffen dat er waarschijnlijk geen god is, en dat je maar beter zoveel mogelijk van het leven kan genieten.