O' HORTEN

O'Horten verhaalt over een 67-jarige machinist, Odd Horten (Bård Owe), die na veertig jaar dienst met pensioen gaat. De vertrouwde stations en dienstregelingtabellen van weleer maken plaats voor leegte en onzekerheid. Het beruchte zwarte gat lonkt reeds op de vooravond van zijn laatste treinrit, wanneer hij tijdens het obligate afscheidsdiner onderscheiden wordt met de Zilveren Locomotief. Odd onttrekt zich vroegtijdig aan het feestgedruis, en doolt eenzaam door de kille straten. Het lot leidt hem langs een bouwsteiger naar de slaapkamer van een jonge knaap. Ze praten wat, en vallen in slaap. De volgende ochtend schiet Odd wakker uit zijn mijmeringen. Voor het eerst in zijn leven heeft hij zich verslapen. Odd rept zich naar het station, en ziet de trein nog net zonder hem vertrekken. De leegte op het perron lijkt de symbolische voorbode van het leven dat hem nog te wachten staat.

Odds onzekerheid zorgt voor verwarring, maar ook voor nieuwsgierigheid. Hij begint aan een reeks omzwervingen en beproevingen – vaak met een surrealistische insteek – en beplant de nieuw verkende paden met zaden voor de toekomst. In het bejaardentehuis bezoekt hij zijn seniele moeder, in de fleur van haar leven één van de eerste vrouwelijke schansspringers in Noorwegen. Later knoopt hij in het tabakswinkeltje een gesprek aan met de uitbaatster, Fru Thøgersen, een bejaarde vrouw die na vijftig jaar huwelijk haar man heeft verloren. Het zijn voor hem bijkomende wenken dat de tijd voor niemand stil staat. Bij het buitengaan botst hij op Trygve Sissener, een oude man die in de goot had liggen slapen. Als bij toeval blijkt Sissener een lotgenoot in de eenzaamheid van het bestaan. Odd brengt hem naar huis, waar ze samen de nacht doorbrengen. Na een bemoedigend gesprek over ouder worden, aanvaarden, loslaten, kansen grijpen, en Sisseners dubieus verleden als diplomaat in Afrika en Indochina, besluit het tweetal de volgende ochtend het wilde plan uit te voeren om geblinddoekt auto te rijden. De huldiging van het adagium ‘carpe diem’ lijkt voor Odd de ultieme kans om uit zijn schijndood te ontwaken, en zijn leven weer de op rails te trekken.

O'Horten, dat op het jongste Filmfestival van Gent met de prijs voor Beste Regie werd bekroond, toont op een veelzeggende en herkenbare manier hoe een pensioen aanleiding kan geven tot stuurloosheid en deceptie. Het mooie aan de film is de onderliggende boodschap dat verwarrende periodes ook de kiemen van een nieuw begin in zich kunnen dragen. Bij momenten lijkt het alsof de protagonist zijn adolescentie veertig jaar heeft uitgesteld, en pas na zijn actieve loopbaan het leven heeft leren omarmen. Dat de boodschap overkomt, heeft Hamer in de eerste plaats te danken aan Bård Owe, die op een erg serene manier gestalte geeft aan het titelpersonage. Odd wekt sympathie door zijn kleine gestes en sprekende gelaatstrekken. Hij communiceert eerder met emoties dan met woorden. De manier waarop hij zijn pijp rookt of zijn moeder aankijkt, vertelt veel meer over Odd dan alle dialogen uit de film samen.

Toch weet regisseur Bent Hamer de tragiek van zijn personages ook te overstijgen. Hij doe dat met kurkdroge satire, absurde humor binnen een reël kader. In één van de grappigste scènes uit de film zien we hoe Odd met zijn collega’s een treinquiz speelt, waarin het de bedoeling is om op basis van audiofragmenten de juiste trein of het juiste station te raden. Ook zijn filosofische gesprekken met Trygve Sissener zijn bij momenten een bron van komische ontspanning, hoewel ook daar de authenticiteit overeind blijft. Voeg daarbij nog de prachtige sfeerbeelden van winterse landschappen en dreigende bergtunnels, en een treffende muzikale begeleiding van John Erik Kaada (de Noor die ook een deel van de soundtrack voor Before Sunrise componeerde ), en je zit gebeiteld voor een hartverwarmende film.

O’Horten was dit jaar de Noorse inzending voor de Oscars. Dat de film niet werd weerhouden voor de nominaties, heeft wellicht te maken met zijn overheersend contemplatieve karakter. O’Horten is nooit theatraal, zelden moraliserend, en helaas ook net iets te weinig vernieuwend, zowel in de film zelf als binnen het genre. Toch kunnen we de film warm aanbevelen, door de heerlijke combinatie van zijn authenticiteit en humaniteit met een absurde ondertoon. Want zoals Odd het als machinist jarenlang heeft ervaren: er schijnt altijd licht aan het einde van de tunnel.

Gezien op het 35ste Internationaal Filmfestival van Vlaanderen-Gent