LEONERA

Julia Zarate wordt wakker badend in het bloed. Verdwaasd neemt ze een douche en gaat ze naar de universiteit. De ravage in haar appartement merkt ze pas op wanneer ze terugkeert. Twee mannen liggen in grote plassen bloed. Ramiro – haar lief – is op sterven na dood, Nahuel – de minnaar van haar lief – is al gestorven.

Omdat ze zich niets meer herinnert van de feiten verdwijnt Julia in afwachting van haar proces achter de tralies. Ze krijgt een cel in de vleugel die speciaal is ingericht voor zwangeren en jonge moeders. In Argentinië kunnen kinderen tot hun vierde bij hun moeder blijven wonen in de gevangenis.

Julia bevalt in de gevangenis van een zoontje: Tomas. In het begin spelen de oververmoeidheid en de onzekerheid over de afloop van het proces haar parten. Gaandeweg ontpopt ze zich – met de steun haar medegevangenen – tot een voorbeeldmoeder. Tomas speelt met de andere kinderen. Hij lacht en ravot, ontdekt de wereld zoals ook de kinderen buiten de gevangenismuren dat doen. Totaal onverwacht duikt ook Julia’s moeder weer op. Jaren geleden vertrok ze richting Parijs. Nu is ze terug om de band met haar dochter te herstellen. Het feit grootmoeder te zijn, raakt haar diep.

Pablo Trapero is bij ons vooral bekend van El Bonaerense en Familia Rodante, films die bescheiden scoorden in de arthouse bioscopen. Leonera mikt op een breder publiek. Het universele onderwerp staat garant voor interessante, felle discussies. Trapero doet in zijn film namelijk exact het tegenovergestelde van wat verwacht wordt.

De zoektocht naar de waarheid over de bloedige nacht laat hem koud. Wat Julia exact gedaan heeft, is van minder belang dan de gevolgen van haar eventuele daden. Julia zelf berust in haar lot, ten volle beseffend dat haar verklaringen onsamenhangend, rommelig en fragmentarisch zijn. De film gaat ook niet in op de oorzaak van Julia's geheugenverlies. De topadvocaat die haar moeder voor haar regelde, staat voor een onmogelijke taak. Later veroorzaakt Julia’s moeder zelf de nodige problemen.

Trapero filmde in bestaande gevangenissen en gaf de aanwezige gevangenen en cipiers een figurantenrol. Niet alleen daardoor is het realistische gehalte van Leonera erg hoog. Het is vooral de houding van het bewakingspersoneel die het grote verschil maakt. Dat wordt het mooist geïllustreerd wanneer Tomas – begeleid door de heerlijk springerige tonen van een kinderkoor – zijn eerste dag naar het gevangenisschooltje huppelt. Hij is drie. Zijn mama begeleidt hem tot de schoolpoort en gaat dan terug naar haar afdeling. De cipiers ontfermen zich over de kinderen en zijn veel meer kinderjuf dan ambtenaar. In de gevangenis is de opvoeding van de kinderen een groepsproces. De moeders, medegevangenen en cipiers doen elk hun deel.

Leonera is menselijker, warmer en leefbaarder dan in het gros van de gevangenisfilms. In die ongebruikelijke context krijgen de obligate douchescènes en de lesbische avances een heel andere lading. Een enkele keer slaat Trapero de bal mis zoals bij de te statisch gefilmde opstand maar over het algemeen bouwt de Argentijn een stevig kader dat de uitstekende cast alle kansen geeft de personages erg nauwkeurig neer te zetten.

Alle aandacht gaat naar de fenomenale Martina Gusman die de film op haar eentje draagt. In haar fysiek veeleisende rol vermengt ze breekbaarheid met vastberadenheid en intense liefde voor haar kind. Ze slaagt er in de rare gebeurtenissen die leidden tot haar gevangenschap te doen vergeten. Mogelijk is ze een moordenares, maar in deze film is ze vooral een jonge moeder die haar kind dicht bij zich wil houden. Haar eigen moeder wordt de grootste sta-in-de-weg. De Uruguayaanse Elli Medeiros is ijselijk goed als de vrouw die voor een dilemma staat: haar kleinkind laten opgroeien in de gevangenis of het moederhart van haar dochter breken door Tomas daar weg te halen.

Leonera is een psychologisch drama met scènes die door merg en been snijden, een groepsportret van moedige gekwetste vrouwen en een krachtig drama over een ethische kwestie die niemand onberoerd laat: kinderen achter de tralies. Hoe pak je dat in godsnaam aan? Iedereen is kind geweest en iedereen heeft een moeder. De wetgeving verschilt van land tot land. Drukkingsgroepen zitten op het vinkentouw, staan klaar met honderden argumenten pro of contra. De politicus die een wet wil laten stemmen over dit onderwerp moet sterk in zijn schoenen staan.

Leonera biedt geen pasklaar antwoord maar heeft alvast de grote verdienste eindelijk ook eens de stem te laten horen van een groep die daar zelden te kans toe krijgt: de moeders zelf. Julia Zarate is een waardige vertegenwoordigster.

Gezien op Cinema Novo 2009