PONYO ON THE CLIFF BY THE SEA

Maar liefst 170.000 tekeningen waren er nodig om het onderwatersprookje te vervolledigen. Miyazaki tekende zelf de zee en de golven. Met de hand. In tegenstelling tot zijn andere recente animatiefilms bevat Ponyo geen streepje CGI. En dat is al een prestatie op zich.

Ponyo is een goudvisprinsesje dat ervan droomt om mens te worden. Op een dag verlaat ze de vertrouwde onderwatergrotten, en laat ze zich op een kwal meedrijven naar de mensenwereld. Eenmaal aan wal ontmoet ze Sosuke, een vijfjarige jongetje. Hij adopteert haar als zijn nieuwe troeteldier, maar tot zijn grote verbazing begint Ponyo plots te spreken, en transformeert ze van een visje in een mens. Dat is niet naar de zin van haar vader Fujimoto, een watertovenaar die zijn kroost te allen prijze voor de vervaarlijke kolkingen van de verderfelijke mensenwereld wil behoeden. Maar Sosuke is even vastberaden om Ponyo te helpen, en belooft plechtig dat hij altijd voor zijn zeemeerminnetje zal blijven zorgen. Om de orde te herstellen komt Ponyo’s moeder Grandmammare met een ultiem voorstel op de proppen: de betovering van Fujimoto kan enkel worden verbroken als Sosuke Ponyo aanvaardt zoals ze is.

Ponyo spoelde afgelopen zomer al in Europa aan, en ging in Venetië prompt met twee (kleinere) prijzen aan de haal. Ook bij ons zal het schattige vissenmeisje in rode jurk ongetwijfeld de harten van het publiek kunnen veroveren. Ponyo on the Cliff by the Sea is een tedere film in een wonderbaarlijk rijke onderwaterwereld boordevol visuele vondsten (met o.a. golven en vissen die in elkaar overvloeien, goudgele tsunami’s, surrealistische creaturen), hartverwarmende personages, vernuftige metaforen, en een karrenvracht aan positieve energie. Het is een heerlijk aanstekelijk verhaal – met een dito titelsong – over liefde en verbeelding als wapens tegen het kwaad.

Op de hem kenmerkende wijze bespeelt Miyazaki ook in Ponyo zijn immer terugkerende thema’s: ecologie, morele ambiguïteit, en feminisme. Ponyo staat duidelijk voor het laatstgenoemde motief: het is een sterk, onafhankelijk meisje dat zelf haar geluk wil beproeven, wars van het paternalisme waarmee ze is opgevoed. Haar vader Fujimoto vervult dan weer een centrale rol in de uitwerking van de andere thema’s. Als sterveling heeft hij de mensheid ooit de rug toegekeerd om elixirs te brouwen ter herbronning van de vervuilde oceanen. Daarmee belichaamt hij zowel het spanningsveld tussen mens en natuur als de dubbelzinnigheid van het kwaad. Immers: hoe sta je als kijker tegenover een misantropische tovenaar die zijn dochter alleen maar van de ondergang wil redden? De verbondenheid tussen mens en natuur uit zich ook in de vloeibare, organische tekenstijl van de film, en de voortdurende terugkoppeling van het verhaal naar magische krachten en mythologische figuren (zo komen we van Fujimoto te weten dat Ponyo’s echte naam eigenlijk Brünnhilde is, een naam die etymologisch teruggaat op Brynhildr, een schildmaagd annex strijdgodin uit de Noordse mythologie).

Toch is Ponyo on the Cliff by the Sea om twee redenen geen meesterwerk geworden. Het grote probleem met de film is dat Miyazaki zijn bijnaam van ‘de Japanse Walt Disney’ deze keer net iets te veel eer aandoet. Want hoe je het ook draait of keert, de echo’s van Disneys De Kleine Zeemeermin klinken gewoonweg veel te hard door (Grandmammare lijkt overigens als twee druppels water op Ariel). Bovendien bevat Ponyo als kinderfilm net iets te weinig dubbele bodems om een volwassen publiek 100 minuten geboeid te houden. Dat het ook anders kan, bewees Miyazaki twintig jaar geleden al met My Neighbor Totoro (nochtans ook een sobere anime waarin de dialogen en plotwendingen niet dik bezaaid liggen).

Studio Ghibli, in 1985 opgericht door Miyazaki en zijn collega Isao Takahata (Grave of the Fireflies), is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een goudmijn. Na het overweldigende – en aanhoudende – succes van de anime, gaat de productiemaatschappij zich voortaan ook toeleggen op de ontwikkeling van videogames. Ponyo on the Cliff by the Sea is in elk geval commercieel een schot in de roos. De film heeft wereldwijd al 170 miljoen dollar opgebracht, en is nu klaar om ook de Europese filmmarkt te overspoelen. De kans is groot dat Ponyo het ook bij ons erg goed gaat doen. Aan Miyazaki’s aanstekelijk enthousiasme, rijke verbeeldingskracht, en wonderbaarlijke tekenstijl zal het in elk geval niet gelegen hebben. Al moeten we wel toegeven dat het creatieve vet een beetje van de soep is. Of om in de beeldspraak van de onderwaterwereld te blijven: Ponyo on the Cliff by the Sea is een oude parel in een nieuwe schelp.

Gezien op het Cinema Novo Festival 2009.