FROZEN RIVER

Maar gaandeweg, en mede door de ijzersterke vertolking van Melissa Leo (bekend van de tv-serie Homicide: Life on the Street), zien we Ray een trage en ingrijpende metamorfose ondergaan. Ze maakt zich los van haar man alsof ze een loodzware rugzak afwerpt, en wordt zowaar weer mens. Een bijzonder doortastend exemplaar, overigens. Ray Eddy kan gerust plaatsnemen tussen andere illustere filmheldinnen als Erin Brockovich en Karen Silkwood.

Frozen River is het verhaal van een ‘trailer trash’ alleenstaande moeder. Rays granieten gezicht is even ruw getekend als het vijandelijke landschap waarin ze ten onder dreigt te gaan. Wanhopig en zonder geld legt ze het, na aanvankelijke wederzijdse wantrouw, aan met de inheemse Mohawk-vrouw Lila (Misty Upham), ook een alleenstaande moeder. Ze sluiten samen een lucratieve, zij het ongemakkelijke vrede, en raken betrokken bij de illegale mensensmokkel in de grensstreek tussen de VS en Canada. In het hart van de winter ondernemen ze barre tochten over de bevroren Saint Lawrencerivier met een handvol Pakistaanse en Chinese immigranten. Het wanhopige duo pendelt dagelijks door het Mohawk-indianenreservaat, waar Amerikaanse noch Canadese wetten gelden. Maar na verloop van tijd staat het ijs op smelten, en tijdens een laatste helse tocht komen de twee vrouwen voor een verschrikkelijk dilemma te staan...

Regisseur Courtney Hunt schreef het scenario na het lezen over vrouwelijke smokkelaars op de bevroren Saint Lawrencerivier. Deze vrouwen nemen grote risico’s om hun kinderen te kunnen onderhouden. Hunt raakte gefascineerd door hun beweegredenen. Op het roemruchte Sundance Festival vertelde ze vorig jaar dat ze er tijdens het schrijven achter kwam dat het beschermende moederinstinct veel sterker is dan welke politieke, culturele of economische motivatie ook. In Frozen River vertegenwoordigen Ray en Lila alle alleenstaande moeders, van welke etnische afkomst ook, die aan de rand van de ondergang pijnlijke ethische kwesties uit de weg gaan in het belang van hun kinderen.

Het Oscargenomineerde scenario is extreem direct, tot op het bot uitgekleed, en soms lijkt het alsof de personages langs elkaar heen praten. Een aantal Amerikaanse filmcritici vonden het te minimalistisch en soms zelfs ongeloofwaardig. Maar Frozen River speelt zich af in een desolate, vervreemdende omgeving. Sneeuw en ijs vormen een permanent obstakel, en op de Saint Lawrencerivier ligt het kwik ver onder nul. In zo’n omgeving is verbale communicatie vaak minimaal. Hier schieten woorden niet zozeer te kort, ze zijn eerder een overbodige luxe. De vrouwen zijn vooral bezig met overleven.

De film zelf werd eenvoudig digitaal opgenomen in vierentwintig dagen in Plattsburgh, New York. Het budget was dan ook minimaal, de weersomstandigheden erbarmelijk. De doortastende filmcrew werkte vaak ’s nachts door om binnen het schamele budget te blijven. Maar dit kleinschalig, krachtig en intens drama is ontegenzeggelijk een sieraad aan de kroon van de Amerikaanse onafhankelijke film. Misty Upham imponeert als Lila, en Charlie McDermott (The Village) als Rays lusteloze zoon T.J. is een volmaakt dolende puber. Het is echter Melissa Leo die alle aandacht naar zich toetrekt met haar monumentale vertolking van een wanhopige vrouw die hoop tovert uit het vat vol misère dat Frozen River heet.

Quentin Tarantino zou je niet onmiddellijk associëren met subtiel drama, maar als juryvoorzitter van het Sundance Festival kende hij Frozen River de Grand Jury Prize 2008 toe. Hij vertelde dat Melissa Leo hem halverwege de film in een wurgreep knelde, en hem daarna niet meer losliet. En er was geen emmer bloed, afgehakt hoofd of rondvliegende ledemaat in zicht. Tarantino werd zelf ook grootgebracht door een alleenstaande moeder die het niet te breed had. Hij voelde duidelijk verwantschap met het hoofdpersonage.

De film zou volgens critici traag zijn. Dat is hij zeker, en volkomen terecht. Hunt heeft een scherp oog voor detail, en ze neemt alle tijd om Rays personage uit te diepen. Met zijn naturalistische acteerprestaties, spaarzame cinematografie en grandioze metafoor van vrouwen op dun ijs – de machtige, langzaam smeltende Saint Lawrencerivier – is Frozen River een zeldzaam homogeen geheel. Een niet onbelangrijke bijdrage is weggelegd voor de sfeervolle akoestische soundtrack van Peter Golub en Shahzad Ismailly die soms sterk doet denken aan Ry Cooders eenzaam huilende slide-gitaar in Paris, Texas. Maar Frozen River is visueel eerder een puntgaaf equivalent van Bruce Springsteens desolate meesterwerk Nebraska. Een ode aan alle dolende, gebroken zielen die in de onderwereld van de Amerikaanse droom rondscharrelen.