EPISODE 3 - ENJOY POVERTY

Om de armoedebestrijdende branche aan de kaak te stellen, trok de in Schaarbeek wonende Nederlander op een twee jaar durende trip doorheen Congo. Enjoy Poverty - het derde deel van een drieluik - is het controversiële resultaat van deze tocht dwars door een verscheurd deel van Afrika.

Als onderzoeksjournalist slaagt Martens er aanvankelijk in een aantal informatieve interviews te bieden, die onze mond regelmatig van verbazing deden openvallen. Zo geeft een plantage-eigenaar in eerste instantie toe dat er sprake zou kunnen zijn van ondervoeding bij de kinderen van zijn arbeiders. Waarna hij onmiddellijk het probleem tracht te relativeren door Martens’ definitie van ondervoeding in twijfel te trekken.

Het punt van ommekeer komt echter wanneer de kunstenaar zichzelf een rol toedicht die men - gezien Congo’s koloniaal verleden - op zijn minst controversieel kan noemen: die van een goeroe/ missionaris voor het verarmde Centraal -Afrika.

Toch mag zijn bedoeling op zich nobel genoemd worden: leer zelf te profiteren van de rijkdom die je eigen land je kan opleveren. De manier waarop hij zijn onderneming in de praktijk omzet, is dat echter allerminst. De scène waarin Renzo een groep dorpsfotografen overtuigt van het monetaire nut van het fotograferen van lijken, verkrachte vrouwen en ondervoede kinderen in vergelijking met het fotograferen van huwelijken is zowel tenenkrullend als pijnlijk. De hoop die hij bij de mannen creëert spat als een zeepbel uiteen wanneer hun foto’s worden afgekeurd. Men vraagt zich af of het plat cynisme is dat de kunstenaar drijft of dat zijn naïviteit, zoals hij zelf beweert, op dat moment overheerst.

Wanneer zijn pogingen om de Congolese bevolking te emanciperen - zoals hij het zelf noemt - vruchteloos blijken, verandert hij dan maar van tactiek. Zijn gedachtegang is even simpel als ontstellend: de armen zullen nooit de natuurlijke rijkdom kunnen benutten, dus nemen ze maar beter vrede met hun armoede.

"Ik ben hier om hen te helpen genieten van hun armoede", antwoordt hij wanneer een blanke journalist hem vraagt wat zijn taak in Congo is. De paternalistische hoogmoed die in zijn antwoord schuilt, verraadt de kunstenaars ijdelheid en grootheidswaanzin. Martens’ narcisme wordt benadrukt door de beelden die hij inlast van zichzelf. Het lijkt een metafoor te zijn voor het egocentrisme waarvan het Westen zich bedient. Tracht hij het evenbeeld te zijn van de blanke profiteur die niet maalt om de miserie van de arme Afrikaan?

Episode 3 – Enjoy Poverty roept dus vele vragen op. Vooral omdat het niet duidelijk wordt of de kunstenaar een rol speelt dan wel overtuigd is van de waarde van zijn opzet. Wat zijn bedoelingen ook zijn, de film zal niemand onbewogen laten. Geef ons echter maar Congo River, de documentaire van de Waalse cineast Thierry Michel, die ons eveneens met de neus op de feiten drukt, maar het cynisme achterwege laat.