SANS RANCUNE

Sans Rancune! begint tien jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog. De 17-jarige dagdromer Laurent Matagne (Milan Mauger) wordt van zijn Brusselse school getrapt. Hij krijgt een tweede kans op een school / internaat met een goede reputatie, ergens diep in de Ardennen. De school is een privé-initiatief van een aantal hoogopgeleide oud-strijders. Het gros van hun leerlingen verloor zijn vader tijdens de oorlog. De vader van Laurent overleed toen hij vliegtuig in brand vloog. Laurent was piepklein toen het gebeurde. Hij heeft geen enkele herinnering aan hem.

De tieners slapen op de onverwarmde zolder. Laurent krijgt een bed naast Boulette (Benoît Cauden). Na de gebruikelijke inwijdingsrituelen vormen ze een twee-eenheid. Vapeur, de leraar Frans gespeeld door Thierry Lhermitte, is de meest enigmatische figuur op de school. Hij onderwijst in een driedelig pak en verbiedt zijn leerlingen te noteren tijdens de les. Vapeur is een onconventioneel type met een grote mond, die zijn leerlingen prikkelt en hen op het hart drukt dat ze voor zichzelf moeten leren denken. Waar blind gehoorzamen aan bevelen toe leidt, heeft de oorlog bewezen.

Eén fotootje heeft Laurent van zijn vader. Het is genomen op de huwelijksdag. Het is piepklein, korrelig en gevouwen. Wanneer Boulette suggereert dat Vapeur wel eens Laurents vader zou kunnen zijn, gaat Laurent op onderzoek uit. Er zitten immers nogal wat gaten in het verleden van Vapeur. De terloopse opmerking heeft verstrekkende gevolgen.

De leraar en de leerling hebben ook meteen een erg speciale band. Vapeur ontdekt in Laurent een uniek schrijverstalent en doet er alles aan om dat talent te stimuleren. Hij lokt hem uit zijn kot, treitert en provoceert hem, alles om Laurent beter te maken. Zelf heeft Vapeur nooit een roman gepubliceerd. Zoals George Bernard Shaw zei: “He who can does. He who can't, teaches. ” Moet zijn zoon de droom realiseren die hij zelf niet kon waarmaken? Laurent krijgt meer en meer – weliswaar vage – aanwijzingen dat Vapeur best wel zijn vader zou kunnen zijn.

Het is een van de pyschologische kapstokken waar Yves Hanchar zijn verhaal aan ophangt. Er zijn er nog een paar: het gemis van een vaderfiguur, de verstoorde moeder-zoonrelatie, de druk van zijn talent en de vriendschap onder jonge mannen. De historische en sociale context zorgt voor nog meer interessante elementen. Er is de nasleep van de Tweede Wereldoorlog waarin veel huisvaders omkwamen. De achtergebleven moeders en kinderen moeten krabben om te overleven en zonder middelen een nieuw leven opbouwen.

Sans Rancune is een stevig onderbouwde film. Hanchard geeft achtergrondinformatie bij ieder belangrijk personage en besteedt de nodige aandacht aan de details. Wat hij niet gedaan heeft, is een duidelijke keuze maken uit het overaanbod aan thema’s en mogelijke nevenplots. Hij geeft ze allemaal even veel belang waardoor de film geen eigen karakter ontwikkelt. De poging tot ontmaskering van Vapeur creëert een zekere suspense. Zijn ontwikkeling als auteur is breek-uit-jezelf-achtig, het leven op het internaat is coming-of-age, de onenigheid met zijn mama puur sociaal drama. De ontknoping is dan weer ouderwetse feel good cinema. Afhankelijk van het personage dat in beeld komt, verandert de film van toon, stijl en genre.

De aanwezigheid van Thierry Lhermitte maakt het niet gemakkelijker. Hij is op zijn best als hij omringd wordt door andere grote acteur en actrices, als hij de belangrijkste bijrol speelt. Moet hij op zijn eentje een film dragen, zoals nu het geval is, schiet hij tekort. Vapeur is bovendien een personage dat hem helemaal niet ligt. Hij mist het charisma om de bevlogen leraar te spelen, de grote inspirator in Dead Poets Society-stijl. Zeker niet als die leraar een verleden heeft als vrouwenverslinder. Lhermitte kan veel maar dat schriele mannetje met zijn spriethaar is nooit een Casanova geweest en hoe zeer hij ook zijn best doet, hij maakt het nooit aannemelijk dat Vapeur iemand is die zijn eigen dood in scène zet om elders een nieuw leven te beginnen. Met bijvoorbeeld Daniel Auteuil, François Cluzet of Bernard Giraudeau had de film aan overtuigingskracht gewonnen.

Milan Mauger doet het beter, al heeft ook hij geen overschot, net als de rest van de cast.

Het script bevat meer dan genoeg materiaal om een sterke miniserie te maken. Er zijn een paar aanzetten tot echt drama maar Yves Hanchar gaat niet diep genoeg. Hij snijdt de thema’s wel aan maar doet er te weinig mee. Sans Rancune! gaat tenonder aan middelmatigheid. Het geheel blijft te voorspelbaar en oppervlakkig. De film is niet spannend, verrassend en elegant genoeg om er wild over te worden, wel net goed genoeg hem helemaal uit te zitten.

In bedekte, beleefde bewoordingen is Sans Rancune! een overbodige film.

Gezien op het Brussels Film Festival 2009