MAMMOTH

Als regisseur brak Moodysson precies tien jaar geleden door met Fucking Åmål (Show Me Love). Na het succes van Lilja 4-ever, schopte geen van Moodyssons kleinere films het nog tot de mainstream bioscoop. Vreemd dan ook dat Mammoth zich precies daar afspeelt: midden in het commerciële filmcircuit. Misschien wil Moodysson niet langer voor eigen kerk preken. Wat hij wil vertellen is interessant genoeg voor het brede publiek en doet denken aan het thematisch verwante Babel van Alejandro González Iñárritu, maar de gladde uitwerking stootte tijdens de première op het Filmfestival van Berlijn op boegeroep.

Die ronduit negatieve reactie van het Berlijnse publiek bleek ruimschoots overdreven, maar het grootste probleem van Mammoth merk je toch al snel in de film: Moodysson legt weinig nuances en doet er alles aan om contrasten en tegenstellingen zo sterk mogelijk in de verf te zetten. Aan de ene kant schildert hij een zeemzoeterige openingsscène met een overgelukkig gezinnetje dat al dollend en spelend door een decadent luxueus New Yorks appartement rent. Het geluk is slechts een momentopname, want moeder Allison (Michelle Williams) is een drukbezette chirurg die lange, slopende dagen slijt op de spoedafdeling van een ziekenhuis. Per dag liggen tientallen levens letterlijk in haar handen. Leo (Gael García Bernal) is de succesvolle ondernemer van de grootste gamessite ter wereld. Hij moet op zakenreis naar Bangkok voor een belangrijke deal die hij moet ondertekenen met een met mammoet bezette pen ter waarde van drieduizend dollar. Het gevolg is dat het achtjarige dochtertje Jackie (Sophie Nyweide ) bijna fulltime opgevoed wordt door de Filippijnse nanny Gloria (Marife Necesito).

De situatie die Moodysson uittekent is interessant: terwijl Allison zich schuldig voelt omdat ze zoveel werkt, kampt Gloria met dezelfde gevoelens. Zij heeft haar kinderen in Manilla moeten achterlaten om in Amerika geld te verdienen voor de bouw van hun nieuwe huisje. Haar twee zoontjes worden in de sloppenwijken opgevoed door de grootmoeder, die zoveel mogelijk emotioneel contact met haar dochter wil mijden. Het leven is nu eenmaal wat het is. Om dat aan het oudste jongetje duidelijk te maken neemt ze hem mee naar een vuilnisbelt waar kleine kinderen met een prikstok op zoek zijn naar bruikbaar materiaal. Zo’n toekomst willen grootmoeder en moeder absoluut niet voor de kinderen, en daar moeten de nodige opofferingen voor gebracht worden.

Het contrast tussen New York en Manilla kan niet groter zijn. Nadat ze haar dochtertje naar school heeft zien vertrekken, verveelt Allison zich steendood in een penthouse dat alle luxe van de wereld heeft. Om zich af te reageren jogt ze zich suf op de loopband die ze op haar dakterras heeft gezet of koopt ze dure groenten voor een ijskast die zo vol zit dat er geen lente-uitje meer bij kan. Aan de andere kant van de wereld ligt de bouw van Gloria’s nieuwe huisje in de slums stil: mama moet meer geld sturen, anders komt het dak er nooit op.

Worstelen beide moederfiguren met hun verantwoordelijkheden en bijbehorende schuldgevoelens tegenover hun kinderen, dan is de vader in Moodyssons wereld de grote afwezige. Terwijl zijn zakenpartners in Thailand een goede deal proberen te sluiten, trekt Leo zich terug in een strandhut en gaat hij op zoek naar het soort vrijheid en romantiek waar alleen backpackende tieners van dromen. Hij laat zich bij een postkaartzonsondergang al te makkelijk inpakken door het leuke snoetje van de prostitué Cookie (Run Srinikornchot) aan wie hij vertelt dat ze met de noorderzon zullen vertrekken. Dat doet Leo uiteindelijk ook, maar zonder het arme meisje, en wel meteen weer richting huiselijk nest.

Mammoth is een film waar aan gewerkt is. De drie verhaallijnen schuiven netjes in elkaar, de thema’s zijn belangrijk en relevant, de muziek zwelt precies op het juiste moment aan, de interieurs in New York en exterieurs in Thailand zijn schilderachtig mooi en de acteurs konden niet beter gekozen zijn. Jammer genoeg is die geliktheid meteen ook het grootste manco van de film: het klopt allemaal zo goed dat de authenticiteit verdwijnt. Na drie blikken in de overvolle ijskast weet je wel wat Moodysson met het beeld bedoelt. De steeds afstandelijker wordende band tussen mama en dochter wordt er voor de slechte verstaander mits een overdaad aan scènes ingesmeerd. Pijnlijk zijn ze wel, de momenten waarop Allison letterlijk wat tijd en aandacht van haar dochter wil kopen. Maar zelfs de duurste telescoop vervangt het goedkoopste bezoekje aan een planetarium niet.

Aan sterke scènes ontbreekt het Mammoth niet, alleen neigen ze vaak naar het pathetische of ligt het er wel heel erg dik bovenop. Wanneer Gloria aan haar oudste zoon vraagt wat zijn broertje echt graag zou hebben voor zijn verjaardag, suggereert deze een basketbal. In een volgende scene zien we Gloria in een sportwinkel met een basketbal in de hand. De camera zoomt in en we kunnen op de bal lezen dat die in een Filippijnse fabriek gemaakt is. Moodysson wil te graag dat we de metaforiek snappen. Zo zitten er nog meer sterke maar ook wel moraliserende en uitleggerige momenten in de film.

Lukas Moodysson is geen vrolijke Frans die zingend door het filmische landschap huppelt. Zelfs in zijn meest commerciële film haalt zijn pessimistische visie op het leven het van zijn optimistische opflakkeringen. Hij pingpongt behendig tussen drie verschillende plaatsen en situaties op aarde, maar zijn conclusie is dat mensen steeds meer op eenzame walvissen lijken, die elkaar in een onverstaanbare taal toe kirren. Niet toevallig wordt er in deze film nogal wat op lange afstand gebeld: tussen Leo en Allison, maar ook tussen Gloria en haar zoontjes. Echte gevoelens worden, noodgedwongen, vervangen door Ersatz – bemerk hoe Allison haar moederliefde projecteert op een comateus patientje dat door zijn eigen moeder in de buik werd gestoken en voor zijn leven vecht - en dat allemaal omdat we zo hard moeten werken. Opbeurend is Mammoth niet.

Hoe interessant en belangrijk Moodyssons thema’s ook zijn, vooral in het begin is het tempo van zijn film aan de lage kant. Als hij halfweg een versnelling hoger schakelt, voel je dat hij het scenario naar een dramatische climax wil sturen. Die is onvermijdelijk, maar jammer genoeg geeft hij al te vroeg en te opzichtig weg waar hij naartoe wil, alsof de regisseur absoluut wil dat het publiek mee is. Op de drie plaatsen gebeurt iets wat de haast lethargisch geworden hoofdrolspelers tot actie aanmaant. Ironisch genoeg krijgt alleen Gloria ook echt inzicht in haar situatie. Voor de andere personages is er geen catharsis. Het eindbeeld met Leo en Allison is ontnuchterend. Is dat Moodyssons conclusie? Dat we leven zoals we leven, zonder daar eigenlijk iets aan te kunnen veranderen?

In een sterke scene staat Gael García Bernal minutenlang oog in oog met een olifant die zomaar langs de rand van de weg staat, terwijl hij met een taxi op weg is naar een Thais strandje. Hij monstert het kolossale dier in een poging iets van zichzelf en de wereld waarin hij leeft te snappen. Dat vat mooi de nogal ambitieuze poging van de film samen. Bernals personage leert in Mammoth niets bij. Als toeschouwer blijft er wel iets hangen, maar het is te weinig. Moodysson is met te zachte tred over ons heen gegleden. Zijn behoedzaamheid en voorzichtigheid werken contraproductief. Zijn film is echt goed en zelfs beter dan driekwart van het huidige bioscoopaanbod. Maar van Moodysson verwacht je dat hij je als een immense mammoet vertrappelt.

Gezien op het Brussels Film Festival 2009.