DE EERSTE KEER

In Thief is James Caan de keikop van dienst. Hij speelt Frank, een inbreker die zich enkel met diamanten en geld inlaat. Zijn heler legt vroeg in de film het loodje na een onenigheidje met de bende van Leo, waardoor Franks zuurverdiende centjes in hun handen terechtkomt. Na een overtuigend bezoekje aan een van de bendeleden, wordt er een deal opgezet tussen Frank en Leo. In de bank van California bevindt zich een partijtje diamanten dat Frank voor Leo zal ophalen. Van op een afstandje kijkt de politie echter mee.

Professioneel gaat het Frank voor de wind, relationeel probeert hij zich uit het slop te trekken. Hij regelt een afspraakje met de dienster Jessie met wie hij meteen open kaart speelt. In een prachtige scène legt hij haar uit hoe hij de gevangenis overleefde door zijn eigen leven alle betekenis te ontnemen. Wie niets heeft, heeft ook niets te verliezen en staat dus sterker. Ondertussen werkte hij een droom uit voor de toekomst, die hij samenvatte in een collage van foto’s uit kranten en tijdschriften. Hij wil oud worden met een vrouw en kinderen. Zijn openhartigheid haalt Jessie uiteindelijk over de streep. James Caan beschouwt deze scène overigens als de beste uit zijn carrière.

Tijdens de voorbereidingen van de kraak wordt Frank lastig gevallen door de politie, die zijn weigering om smeergeld te betalen niet in dank afnemen. Inspecteur Urizzi zit hem voortdurend op de huid met afluisterapparatuur, zendertjes of een klassiekere aframmeling. Op het moment van de inbraak is Frank hem echter te slim af. Eens de buit binnen is, laat Leo zijn echte gezicht zien. Frank moet niet denken dat hij nu zijn droom kan najagen. Leo bepaalt de regels en niemand anders. Daarop slaat Frank zijn eigen droom aan diggelen om duidelijk te maken dat hij zelf wel over zijn leven zal beslissen.

Net als in Heat, gaat het in Thief niet zozeer over wat de personages juist doen, maar om de emoties die erachter zitten. Liever dan voor hun eigen geluk te kiezen en zichzelf te verloochenen, maken de hoofdrolspelers hun relatie (en zichzelf) stuk. Heat vertoont nog wel meer overeenkomsten met Thief. De Niro en Pacino zijn als het ware een ontdubbeling van Caans personage. Ze willen wel gelukkig zijn met een vrouw en een kind, maar als puntje bij paaltje komt, haalt hun instinct het van de rede.

Mann heeft altijd oog voor detail in zijn films. Voor Thief liet hij zich bijstaan door meester-inbreker John Santucci, die net was vrijgelaten. In ruil kreeg deze ironisch genoeg de rol van inspecteur Urizzi. De technieken die in de film getoond worden, zijn dezelfde als degene waarmee Santucci zijn inbraken pleegde. Voor de inbraak in de bank van California liet Mann (die ook executive producer was) speciaal een save bouwen om deze met een thermische lans door de acteurs aan stukken te laten snijden. Op het scherm zie je een van Franks helpers met een brandblusser in de weer. Dit was pure noodzaak om de set niet in brand te laten vliegen! Dit realisme zal zich voortzetten in alle films die Mann later nog zou maken. Het is opvallend dat hij in de TV-series (Miami Vice, Crime Story) waaraan hij meewerkte, eerder koos voor vorm dan voor correcte inhoud.

Een typisch kenmerk dat in deze film naar voren komt is dat Mann altijd zijn tijd neemt. Elke sequentie wordt volledig uitgewerkt, zonder dat de kijker de indruk krijgt dat het traag gaat. Dit doet hij meesterlijk door personages vanuit veel verschillende hoeken in beeld te brengen. In zijn latere films komt daar ook nog een vrij snelle montage bovenop, zonder dat het verhaal onduidelijk wordt. Thief wordt ondersteund door een uitstekende soundtrack, die onmiskenbaar aan de jaren 80 doet denken. Hij laat ook daar niets aan het toeval over. In zijn films worden niet de eerste de beste nummertjes onder de beelden geplakt. De muziek dient om de sfeer van het verhaal te ondersteunen, niet om de aandacht af te leiden . (Er wordt bijvoorbeeld zelden gebruik gemaakt van gezongen stukken in zijn films). Hij zal die lijn later doortrekken in Manhunter en Heat.

Met deze film zette Michael Man zich op de kaart als een belangrijk filmmaker. Amper twee jaar later veegde hij bijna alle krediet weer van tafel met de draak The Keep, waarin, op de atmosferische soundtrack na, bijna geen enkel van zijn typische kenmerken overeind blijft. Realisme is in deze film, waarin er meer rook te zien is dan bloed in Braindead, ver te zoeken. Gelukkig was deze film over Nazi’s die een behekst kasteel in Roemenië bewaken maar een eenmalige misser. Met Manhunter in 1986 was zijn naam definitief gevestigd. In zijn nieuwe prent speelt Johnny Depp de legendarische bankovervaller John Dillinger, die achterna wordt gezeten door FBI-agent Melvin Purvis (Christian Bale). Michael Mann blijft bij zijn vertrouwde thema.