JOUEUSE

Corsica is het indrukwekkende decor van deze geslaagde adaptatie van de roman De Schaakspeelster van de Duitse schrijfster Bertina Henrichs. Het boek speelt zich af op het Griekse eiland Naxos, de film op het zonovergoten Franse eiland met haar eigenzinnige en trotse bewoners.

Hélène (Sandrine Bonnaire) woont met haar echtgenoot Ange (Francis Renaud) en tienerdochter Lisa (Alexandra Gentil) in een bescheiden huisje in een dorp. Haar man werkt op de scheepswerf. Zelf is ze kamermeisje in een hotel en klust ze bij als poetsvrouw. Glorieus is haar bestaan allerminst maar ze lijkt tevreden met wat ze heeft. In tegenstelling tot haar dochter is de behoefte om het eiland te verlaten haar vreemd.

Op een middag ziet ze op het terras van de hotelkamer die ze poetst een schaakspel staan. Ze heeft het al vaker zien gezien, maar om een onverklaarbare reden raakt haar nieuwsgierigheid geprikkeld . Wanneer ze ook bij één van haar schoonmaakposten – de Amerikaanse huisdokter Kröger (Kevin Kline) die al jaren op Corsica woont – een spelbord ziet staan, is ze gebeten door het virus.

De dokter legt haar de elementaire regels van het spel uit. Hélène is meteen verslaafd. Ze geeft haar man een electronisch schaakbord als verjaardagscadeau en ze is dolblij wanneer hij er niet mee wil spelen. Nu moet ze het bord niet delen en kan ze ongestoord oefenen. De poetsvrouw wordt schaakspeelster. Kan een laagopgeleide poestdame schaken op niveau?

Het schaakspel is een metafoor. Door te leren schaken, haalt Hélène het uiterste uit zichzelf. Ze neemt risico's, daagt zichzelf uit, leert bij, verbaast haar omgeving en voorval zichzelf. Joueuse is een from zero to hero-film, al blijft het hero-gehalte realistisch. Het is niet alsof ze in de slotscènes om de wereldtitel speelt tegen Gary Kasparov. Gelukkig maar.

Regisseuse en scenarist Caroline Bottaro houdt het klein en rustig. Het verhaal van een uitgebluste vrouw van veertig die een tweede adem vindt en haar ketens afwerpt, is herkenbaar, warm en geloofwaardig. Sandrine Bonnaire is een belangrijke factor in het succes. De ervaren Française heeft de nodige fond om de vermoeide moeder te spelen. Ze lijkt zo weinig te doen. Haar efficiente, minimalistische vertolking is de levensader van de film.

Bottaro vult aan met razendknappe beelden van Bonnaire die naar het hotel fietst: links de huizenrijen, rechts de indrukwekkende rotsmassa's en de gapende afgrond. Bonnaire valt er niet in, net zoals de film niet ontspoort. Dat had gemakkelijk gekund.

Joueuse is een eenvoudige trage film maar wat gebeurt, is waardevol. Bottaro's behoedzame aanpak geeft het verhaal de nodige tijd en ademruimte om helemaal tot ontbolstering te komen. Tijdens de schaakpartijen richt ze de camera op de gezichten van de spelers. De tactische manoeuvres op het bord zijn ondergeschikt aan de de intensiteit waarmee Bonnaire en Kline intellectueel de degens kruisen.

De casting van Kevin Kline was een riscio. De Amerikaan speelt zijn eerste volledig Franstalige rol en hij doet dat geweldig goed. Hij vormt een verrassend goed stel met Bonnaire. Wanneer ze in het schemerdonker met gefronsd voorhoofd over het schaakbord gebogen zitten, slaan cinematografische vonken over.

Grote wereldschokkende cinema heeft Bottaro niet gemaakt. In haar eerste langspeelfilm toont ze dat ze boeiend kan houden wat bij een andere regisseur slaapverwekkend zou zijn. Haar verhaal is fragiel en niet flauw. De vertolkingen zijn doorleefd zonder dat ze al te nadrukkelijk zijn. Telkens blijft Bottaro aan de goede kans van de grens. Joueuse is een fijne, verfijnde film van een vrouw die zeker nog beter kan.

Gezien op het Europese Filmfestival van Brussel 2009