DE EERSTE KEER

Met het geld dat zijn thuisland beschikbaar stelde, zette de toen al 38-jarige zijn eerste zelfstandige passen in de filmwereld. Hij deed dat samen met producer James Schamus. Het duo werkt nog steeds samen en maakte de instant klassiekers Brokeback Mountain, Sense and Sensibility, Crouching Tiger, Hidden Dragon en Lust, Caution.

Onhandig debuut
Pushing Hands is geen denderende film. Was hij niet gemaakt door de man die nadien bijna iedere belangrijke filmprijs ter wereld zou winnen, dan had niemand er nu nog over gepraat of geschreven. Het onhandige debuut markeert het begin van een buitengewoon interessante carrière die gedomineerd wordt door een en hetzelfde thema: dat van de buitenstaander die zijn weg zoekt in een hem vreemde of zelfs vijandige omgeving. Ang Lee is een Taiwanees in Amerika. Het gevoel is hem welbekend.

De Taiwanees Alex, het hoofdpersonage in Pushing Hands, is getrouwd is met de Amerikaanse schrijfster Martha. Ze hebben een zoontje van een jaar of tien, Jeremy, wonen in een gerieflijk huis in Suburbia en verdienen genoeg om financiële zorgen buiten de deur te houden. Het leven gaat zijn gangetje. Dat verandert wanneer Alex' vader – die net weduwnaar is geworden – naar Amerika emigreert en bij hen komt inwonen. De man spreekt geen woord Engels en klampt zich hardnekkig vast aan de tradities en rituelen van zijn thuisland. De vrouw des huizes schiet in een kramp en krijgt van de stress een hardnekkige writer’s block.

Pushing Hands is het typische verhaal van immigranten die tussen wal en schip vallen. Ze willen zich wel aanpassen aan hun nieuwe omgeving maar hoe harder ze proberen, hoe meer ze merken dat ze toch niet zijn zoals de anderen. Sinds de komst van zijn vader beseft Alex dat hij veel Taiwaneser is dan hij dacht.

Conflicten
Conflictstof in overvloed. De vader krijgt het steeds lastiger met zijn zoontje dat Taiwan enkel kent van reportages op tv. De kleine Jeremy is een volbloed Amerikaantje dat houdt van McDonalds en gruwt van noedels. De echtgenote wil vooruit in het leven, dat wil zeggen: ze wil meer verdienen en een groter en mooier huis kopen. De komst van haar schoonvader doorkruist die plannen. De opa tenslotte is als een vis op het droge. Zijn zoon is van hem vervreemd en zijn schoondochter behandelt hem als stront.

Ang Lee is een geboren verhalenverteller die zijn personages als geen ander psychologisch laat evolueren. Bovendien is hij een briljante acteursregisseur en hecht hij veel belang aan de vormgeving van zijn films. Van al die sterke punten is niets te merken in zijn debuut.

Om te beginnen bakt de cast er niets van, met uitzondering misschien van Sihung Lung die de opa speelt. Lung zou later nog opduiken in Ang Lee’s The Wedding Banquet en Eat Drink Man Woman. Sihung Lung kon voor zijn rol putten uit zijn persoonlijke ervaringen. Hij speelt een man die zich in Taiwan vestigt nadat de communisten de burgeroorlog wonnen tegen het leger van Chiang Kai-shek. Dat is min of meer ook Lungs levensverhaal.

Veel eer valt er voor Lung niet te halen. Zijn personage is oppervlakkig en de ontwikkeling die het scenario voor hem in petto heeft, is extreem voorspelbaar. Zijn beste scène heeft hij wanneer hij mag knokken. Hij beheerst de martial arts techniek waarnaar de film genoemd is. Een oude vent die een handvol jongere en sterkere tegenstanders in de pan hakt, levert het enige hoogtepunt op van de film.

Het gebrek aan scherpte van het scenario is een gedeeltelijke verklaring voor de zwakke vertolkingen. Nog bepalender is dat de meeste acteurs en actrices absoluut talentloos zijn. Dat Bo Z. Wang (Alex), Deb Snyder (Martha) en vooral Haan Lee (Jeremy) hun rol kregen, zal wel te maken hebben met het gebrek aan budget want een blinde ziet dat ze niet deugen. Een geweldige acteur doet een recept uit het boek van de Boerinnenbond klinken als poëzie, een slechte doet Shakespeare klinken als een recept uit het boek van de Boerinnenbond.

Jammer want door de gebrekkige vertolkingen komt het verhaal van Pushing Hands nooit tot leven. De elementen die van zijn latere films een succes maakten zijn nochtans aanwezig, maar er is geen bezieling, chemie, scherpte en betovering. Het geheel is te vlak en braaf.

Immigratie
Ang Lee voegt weinig toe aan wat al gezien, gelezen of gehoord hebben over immigranten in de Verenigde Staten. Het situeert het verhaal in de middenklasse, dat is wel eens iets anders, maar voor de rest overstijgt hij zelden het niveau van een 7-minuten durende reportage op een regionale tv-zender.

Ook The Wedding Banquet – zijn tweede film – draait om Taiwanese inwijkelingen in de Verenigde Staten. In tegenstelling tot Pushing Hands heeft Ang Lee daar wel een interessante invalshoek gevonden. Een jonge homoseksuele Taiwanees moet vlug vlug een vrouw vinden die wil doen alsof zij zijn vrouw is omdat zijn traditioneel ingestelde ouders vanuit Taiwan op bezoek komen.

Een botsing van culturen is het onderwerp van Eat Drink Man Woman: een grappige charmante en oogstrelende voltreffer waarin een beroemde chef zijn smaak verliest door de zorgen die hij heeft om zijn drie ongehuwde dochters die elk een verschillende kant op willen met hun jonge leven.

Pushing Hands, The Wedding Banquet en Eat Drink Man Woman vormen de 'Vader weet het beter'-trilogie. Ang Lee trok de stijgende kwalitatieve lijn door in de rest van zijn carrière waarin iedere film net iets beter is dan de vorige (met Taking Woodstock en Hulk als spreekwoordelijke uitzonderingen die de regel bevestigen).

Was Ang Lee een schilder dan zouden critici Pushing Hands met wat goede wil kunnen beschouwen als een studie voor een later meesterwerk. En studies halen uiteindelijk ook idioot hoge prijzen in veilinghuizen. In de filmwereld werkt het anders: een flauwe film is een flauwe film. De hand van de latere grootmeester is nog niet te ontwaren. Enkel wie werkelijk alles van Ang Lee wil gezien hebben kan er plezier aan hebben.