Bovenstaande alinea omschrijft het huidige klimaat in Hollywood. De 3D-cinema was al enkele jaren aan een voorzichtige opmars begonnen en beroemde regisseurs bleven koppig beweren dat 3D de weg van de toekomst was; een revolutie te vergelijken met de opkomst van de klank en de Cinemascope in andere tijden.
Op een paar matige successen na bleef het grote succes uit maar het verhoopte en duizelingwekkende succes van James Camerons ecofilmpje Avatar heeft een gigantische gat in de dam geslagen en een stortvloed aan 3D-films walst momenteel over ons heen. De studiobazen menen namelijk dat de 3D-presentatie de belangrijkste verklaring is voor Avatars roemrijke overwinning. Dat de ook in 2D zeer overtuigende digitale tovenarij en het eenvoudige en net daarom zo voor jong en oud toegankelijke scenario daar ook voor iets tussen zitten lijkt niet meteen in hen op te komen.
Gimmick
Vormen van driedimensionale effecten bestaan al sinds het einde van de negentiende eeuw (!) maar werden pas in de jaren '50 echt toegepast op langspeelfilms. In 1952 kwam de film Bwana Devil in de zalen en dat luidde meteen een periode vol 3D-producties in. Vooral in genrefilms (horror, sciencefiction) vlogen de gemuteerde gedrochten en vliegende schotels naar het publiek maar het feestje bleef niet duren. Omdat de toenmalige technieken om een dergelijke film te projecteren allesbehalve efficiënt waren en het publiek vooral last aan de ogen ondervond stierf de gimmick een stille dood.
Het dook opnieuw op in de jaren '60 en '70; werd vooral benut in horror, soft- en hardcore porno en bleef onder de radar nazinderen in de jaren '80 en '90. 3D was iets voor zaaltjes in pretparken geworden; een attractie als verstrooiing voor het jeugdige publiek. Sommigen maakten er meteen een 4D-ervaring van; met effecten als water, wind en – altijd effectief in een volle zaal – het gevoel dat “muizen” langs de benen van de toeschouwers racen.
In de vroege jaren van deze eeuw besloten enkelen, aangevoerd door ene James Cameron, dat het tijd werd om 3D opnieuw een kans te geven. Cameron, altijd al de eerste om de nieuwste technologische ontwikkelingen te benutten, bracht de IMAX-documentaire Ghosts of the Abyss in 3D uit en andere regisseurs volgen zijn voorbeeld. Robert Rodriguez (Spy Kids 3-D), Robert Zemeckis (Polar Express, Beowulf), Bryan Singer (twintig minuten uit Superman Returns) en anderen liepen mee in Camerons kielzog.
Grote namen als Steven Spielberg, Peter Jackson en George Lucas staken hun enthousiasme voor het medium niet onder stoelen of banken en ook in animatiefilms uit de Disney- en Dreamworks-stallen werd 3D met beide armen ontvangen. Alleen... het publiek (en vooral de critici) waren nog niet overtuigd (een van hen lijkt dat inmiddels wel te zijn. U mag drie keer raden wie niet!).
Overkill
James Cameron had beloofd dat Avatar de filmindustrie zou veranderen en dat is inderdaad ook gebeurd maar misschien niet zoals we hadden gehoopt. Als Cameron iets heeft bevestigd dan is het dat filmmakers met de hedendaagse mogelijkheden (en dan hebben we het niet enkel over computereffecten maar ook over maquettes, sets, stunts en meer) alles wat ze kunnen verzinnen op het scherm kunnen toveren. Dat dit soms ten koste gaat van een goed verhaal of een uitgebalanceerd scenario zullen we er nog wel even moeten bijnemen. Het is nog maar de vraag of regisseurs, schrijvers en producenten deze kansen zullen benutten want momenteel lijkt het hen alleen om 3D te doen.
Het zou ons te ver leiden om hier de verschillende versies van 3D te beschrijven. Het is een technisch zooitje van RealD 3D, Dolby 3D, XpanD 3D, polarisatie, de anaglyph- en eclipsemethode en veel, veel meer! Wat we wel weten is dat er nu al zoiets bestaat als goede en slechte 3D; al is het idee om een film te bekijken met zo'n ridicuul brilletje op het hoofd voor velen per definitie geen aangenaam vooruitzicht.
Tussen alle horrorfilms (The Final Destination, My Bloody Valentine 3D), concertfilms (U2 3D) en animatiefilms (Monsters vs. Aliens, Up, Ice Age: Dawn of the Dinosaurs) door zijn ons slechts drie films bijgebleven die ook met hun 3D indruk hebben gemaakt: Coraline (de “tunnel” die het titelpersonage toegang verschaft naar haar alternatieve realiteit is hét meest geslaagde gebruik van 3D dat we tot nu toe mochten aanschouwen), Avatar en het verrassende How to Train Your Dragon.
Maar zelfs hier is het belangrijk om de vraag te stellen of 3D een meerwaarde biedt. We mogen niet vergeten dat er ook voor het publiek een hoger prijskaartje aan vast hangt en een avondje bioscoop is ondertussen een dure zaak geworden (met toch een duidelijk voordeel: het publiek moet zoveel betalen dat het niet zo vaak meer in hen opkomt om keet te schoppen!).
Rush-jobs
Dan dan zijn er nog de “rush-jobs” die momenteel schering en inslag zijn. Clash of the Titans is het meest flagrante voorbeeld. Deze film werd als een “gewone film” gemaakt maar tijdens de post-productie werd haastig beslist om de prent ook in 3D uit te brengen. Het bleek een droevige, wanhopige marketingstunt om een graantje mee te pikken van Avatars succes.
Bij Avatar had men al tijdens de vroege pre-productie beslist om de film in 3D uit te brengen. Daardoor waren de shots en vooral de belichting (3D maakt het beeld voor de kijker donkerder) aangepast aan de techniek. Bij Clash (en ook Alice in Wonderland had dit probleem) was de prent als elke andere film opgenomen. Niet alleen levert dit een te donker beeld op maar aangezien de fotografie en de montage niet werden aangepast is het 3D-effect niet om aan te zien. Clash of the Titans is een film waarbij critici de kijkers bewust afraadden om de prent in 3D te gaan bekijken. De teloorgang is dus eigenlijk al begonnen.
Dat laatste hebben ze in Hollywood nog lang niet door en in de nabije toekomst krijgen we de ene na de andere 3D-film op ons afgevuurd. Heeft u even tijd? Dit zijn enkele titels die we de volgende twee jaar in drie dimensies kunnen gaan bekijken: Shrek Forever After, Toy Story 3, The Last Airbender, Cats & Dogs: The Revenge of Kitty Galore, Step Up 3-D, Piranha 3-D (hilarisch foute trailer, dat wel), Resident Evil: Afterlife, Jackass 3-D (?!), Legend of the Guardians, Saw VII 3-D, Megamind, Harry Potter and the Deathly Hallows Part I & Part II, Chronicles of Narnia: Voyage of the Dawn Treader, Tron Legacy, Yogi Bear, Gulliver's Travels, Cabin in the Woods, Green Hornet, Drive Angry, Priest, Mars Needs Moms!, The Green Lantern, Sucker Punch, The Adventures of Tintin: The Secret of the Unicorn en zo kunnen we nog wel even doorgaan.
We hebben het nog niet eens gehad over reeds bestaande films die in 3D worden omgezet. Wie weet dat zelfs Martin Scorsese 3D omarmd heeft en zal gebruiken voor zijn volgende prent The Invention of Hugo Cabret kan maar beter een ding goed beseffen: 3D is here to stay. Of we dat nu leuk vinden of niet.