Sinds het succes van Bryan Singers eerste X-Men (die in 2000 onze bioscoopzalen haalde) is de superheldenfilm tot een volwaardig genre uitgegroeid. Wat aanvankelijk begon als een curiosum heeft zich gestaag ontwikkeld tot een bijzonder winstgevende commerciële entertainmentvorm binnen de filmindustrie.
Waar de films zich aanvankelijk bekommerden om verhalen waarin de oorsprong van een held belicht werd, zien we de laatste jaren steeds meer gedurfde pogingen om stripwerelden naar het witte doek te vertalen. Zo bleek The Dark Knight een perfect uitgekiende misdaadthriller over psychose en obsessie en zagen we met Watchmen en Kick-Ass hoe het genre aan satire en deconstructie werd onderworpen.
Escapisme als therapie
Waarom deze fascinatie voor de mens als bovennatuurlijk, krachtig wezen? Is het omdat we ons, in deze tijden van voortdurende sociale onrust, nietsontziend geweld en groeiende onverdraagzaamheid, willen wapenen tegen “het kwaad”?
Gaan we daarom op zoek naar een – voornamelijk op mannen gerichte – fantasiewereld waarin we halsbrekende toeren uithalen, schurken met een welgemikte vuistslag de stratosfeer in katapulteren en de knappe deerne mee naar huis mogen nemen (ook al is het misschien een planeet ver buiten ons zonnestelsel?)? Is het escapisme als therapie?
Wat de psychologie achter de immer stijgende superhelden-hausse ook mag zijn; er lijkt voorlopig alvast geen einde aan te maken. Meer nog; de filmstudio's steken in 2011 een tandje bij! En in een ongemeen drukke filmzomer waarin de strijd om de box-office een bloedbad dreigt te worden, krijgen we meteen de volle laag.
Maar liefst vier gigantische superheldenfilms komen op ons af en twee ervan horen thuis in een megalomaan plan om in 2012 de wereld (die hopelijk dan nog bestaat!) te overheersen. In 2012 komen The Avengers! Dat hadden zelfs de Maya's niet kunnen voorspellen!
Superseruminjectie
Maar voor we op de feiten vooruit lopen moeten we onze blikken richten op de nabije toekomst en het recente verleden. Stripgigant Marvel stond aan het begin van de stripfilmheropleving aan het roer. Films als Blade, X-Men en Spider-Man vonden hun oorsprong in de stripbladen van Marvel; creaties van comic book-goeroe Stan Lee. Maar toen bleek dat de meeste, bekende strippersonages al dan niet geslaagd naar het witte doek waren omgezet, zwenkte de aandacht naar minder opvallende figuren.
Hoewel teveel slechte films (Fantastic Four, Ghost Rider) de stripfilm dreigden te kelderen kreeg het genre met Iron Man een superseruminjectie in de aderen. Marvel, voorheen enkel in de filmwereld actief als producent en beheerder van de verfilmde personages en verhaallijnen, werd opeens een heuse filmstudio. En hun plan was ambitieus. Met de release van die eerste Iron Man werd een kettingreactie in gang gezet die hen moet toelaten om hun stripuniversum (met alle personages, werelden en gebeurtenissen) naar het witte doek te vertalen. Een soort audiovisueel alternatief voor de tekeningen en tekst.
Na Iron Man volgde The Incredible Hulk, vorig jaar nog verscheen Iron Man 2 in de zalen en in 2011 wagen ze zich aan hun grootste gok: Thor, over een Noorse god/alien die naar de aarde wordt verbannen en... Captain America, het paradepaardje van Marvel. Wat Superman is voor DC, is Captain America voor Marvel. Hij is de goedheid zelve, een superheld zonder zwakheden.
Maar in deze cynische donkere tijden waarin we onze helden liever getroebleerd zien is het maar de vraag of we geïnteresseerd zijn in een padvinder die vecht voor de Verenigde Staten. In tijden van Bush was deze film reinste propaganda geweest! Anno Obama kunnen we misschien iets verder kijken dan het patriottisme.
Vechtende Amerikaanse vlag
Of heeft Marvel het slimmer aangepakt? Aangezien er nog geen trailer te bewonderen is (op een korte reclamespot na) blijft het moeilijk om te bepalen wat de toon en stijl van de film is maar de makers hebben enkele opvallende keuzes gemaakt. Zo speelt de film zich volledig af tijdens De Tweede Wereldoorlog, het moment dat Captain America van een frêle knaap naar een driedubbel gespierde held transformeert (dankzij het eerder vermeldde superserum, dat ook al in The Incredible Hulk even aan bod kwam).
Regisseur Joe Johnston citeert Raiders Of The Lost Ark als zijn voornaamste inspiratiebron. Toegegeven; de man is niet meteen de meest talentvolle cineast maar hij levert vaak degelijk vakwerk af; met het thematisch verwante The Rocketeer als hoogtepunt.
Dit soort films vallen of staan met de casting en ook hier werd goed werk geleverd: Chris Evans was eerder al The Human Torch; de enige die echt zijn best deed in die andere Marvel-verfilmingen The Fantastic Four 1 & 2. Hij mag zich in het iconische pak hullen, dat van hem een vechtende Amerikaanse vlag maakt.
Zijn tegenstander, een schurk die luistert naar de naam Red Skull, is een nazi-generaal die in plaats van een gewoon mensenhoofd een rode schedel op zijn lichaam torst (tja, wat had u verwacht met zo'n naam?). In de film wordt hij vertolkt door Hugo Weaving, wiens dreigende stem en doordringende blik er hopelijk voor zullen zorgen dat Red Skull een onvergetelijke tegenstander wordt. Verder duiken ook nog klasbakken als Tommy Lee Jones en Stanley Tucci op en zijn er voldoende cameo's en inside jokes die de prent met de andere Marvel-films moet verbinden.
Shakespeariaanse tragedie
Thor is dan weer van een heel ander allooi. Waar het in Captain America vooral om ouderwets avontuur gaat is Thor een Shakespeariaanse tragedie die de grenzen van tijd en ruimte overstijgt. Het is maar de vraag of regisseur/acteur Kenneth Branagh erin zal slagen om de zwaarmoedige familiekroniek die aan de basis ligt van de plot te verenigen met spectaculaire actiescènes; de romantische verwikkelingen met het personage van Natalie Portman en het grote geheel van de Marvel-films. Het lijkt een waanzinnig moeilijke evenwichtsoefening en samen met Captain America is het falen van deze prent nefast voor Marvel.
In 2012 volgt dan het paradepaardje: The Avengers moet de grootste, duurste, meest epische superheldenfilm aller tijden worden. Dat zijn de verwachtingen die geschept worden en het blijft bang afwachten of ze in hun opzet zullen slagen. In The Avengers werken de superhelden die we tot dan toe in verschillende, losstaande films ontmoet hebben allemaal samen tegen een tot op heden onbekende vijand.
Niet alleen zal die schurk een bijna kosmische bedreiging moeten zijn die The Avengers voor de grootste strijd uit hun leven plaatst; de uitdaging is zo mogelijk nog groter voor regisseur/scenarist Joss Whedon.
Deze vooral als televisieregisseur bekende zelfverklaarde geek heeft in het verleden bewezen dat hij met de nodige spot en relativeringsvermogen fan-vriendelijke sciencefiction (Firefly) en tienerhorror (lang voor Twilight was er Buffy The Vampire Slayer!) kan maken... maar The Avengers is het grote werk. Zelfs wie de ontwikkeling van de plot, de ongetwijfeld moordende pre-productie en het titanenwerk dat de post-productie ongetwijfeld zal worden even negeert, kan niet ontkennen dat het managen van het verzamelde talent voor de camera de meest doorgewinterde regisseur kan doen duizelen.
Want hoe hou je de ego's van (even diep ademhalen) Robert Downey Jr. (Iron Man); Chris Evans (Captain America); Chris Hemsworth (Thor); Mark Ruffalo (The Incredible Hulk); Scarlett Johansson (Black Widow); Samuel L. Jackson (Nick Fury) en Jeremy Renner (Hawkeye) in bedwang? En dat zijn dan nog de goeie! We mogen er niet aan denken wie uiteindelijk in het schurkenkamp belandt (voorlopig is enkel Tom Hiddleston als Loki – ook al het tuig in Thor – als slechterik genoemd; en ook de bedoelingen van de Hulk zijn twijfelachtig).
Marvels megalomane filmplan
Over de plot weinig nieuws maar het mag wel duidelijk zijn dat alle afdelingen bij Marvel alles uit de kast zullen mogen halen. Dit mag gewoonweg niet mislukken. En met Thor en Captain America zullen we meteen zien hoe het grote publiek over Marvels megalomane filmplan denkt. We vrezen dat tot nu toe het publiek aan onze kant van de plas (op filmliefhebbers en stripfans na) amper notie heeft van deze met elkaar verbonden films. Wordt het een succes zoals we dat slechts weinig zien? Of lopen The Avengers elkaar straks hopeloos voor de voeten? Het antwoord wacht in 2012.
In tussentijd vliegen de striphelden ons om de oren. Nog niet tevreden met Thor en Captain America dropt Marvel ook nog eens X-Men: First Class in de zalen. Deze verjongde kijk op de metaforische mutanten moet de herinneringen aan de derde X-Men-film en Wolverine wegvagen en betekent een nieuwe start voor het zootje ongeregeld. Met James McAvoy en de fantastische Michael Fassbender in de hoofdrollen en Matthew Vaughn in de regiestoel hebben wij alvast goede hoop!
In het andere kamp stripkamp – DC – worden nu al wonden gelikt. Ze pakken dit jaar uit met slechts een noemenswaardige film: het sciencefictionepos Green Lantern. De makers beloven een stripverfilming die verder gaat dan alle andere; een prent die eindelijk eens de intergalactische toer opgaat.
De elementen om het publiek naar de zalen te lokken zijn buitenaardse wezens, kwaadaardige gedrochten die gevaarlijker zijn dan alweer een misnoegde wetenschapper/zakenman (al zit er ook wel zo eentje in) en een naar adrenaline smachtend alfamannetje als hoofdpersonage; ongetwijfeld arrogant/sympathiek gestalte gegeven door Ryan Reynolds.
Maar wanneer zijn er teveel stripverfilmingen? Het punt van de verzadiging lijkt bijna bereikt. Of we het nu leuk vinden of niet: de superhelden gaan voorlopig niet weg. De vraag van het publiek blijft; steeds meer interessante adaptaties komen aan bod en nu is het hopen dat de kwaliteit overwegend hoog blijft.
Want de knokpartij tussen de helden die we dit jaar te zien zullen krijgen is slechts als een schermutseling tussen peuters, in fel contrast met het bargevecht dat in 2012 zal ontketend worden. Dan slaat DC keihard terug en zullen Marvels The Amazing Spider-Man en The Avengers het moeten opnemen tegen Superman: Man Of Steel en The Dark Knight Rises Again.
Stalen torso's of niet; er zullen slachtoffers vallen! Bring it on!