THEMA - REIS ROND DE WERELD

Tijdens de Koude Oorlog was Baikonur de ultrageheime plek van waar de Sovjet-Russen hun ruimteraketten lanceerden. Sinds de opsplitsing van de Sovjet-Unie ligt het lanceerplatform weliswaar in Kazachstan maar blijven het de Russen die er de dienst uitmaken. De vesting is even hermetisch afgesloten gebleven en contact met de omwonende bevolking is er niet. Baikonur is een hoogtechnologisch eiland in een dorre vlakte.

Gagarin
De Russische staat betaalt de Kazachse regering grof geld voor het gebruik van het complex. Dat de vette cheques niet alle Kazachen ten goede komen is een understatement van formaat. Aan de levensstijl van de steppebewoners lijkt de laatste paar honderd jaar niets veranderd: ze wonen met hun koeien rond de yurt, ook zo in deze film.

Gelukkig voor hem (en voor de kijker) heeft Iskander – het jonge hoofdpersonage – een hobby: hij sleutelt aan de amateurradiozender waarmee hij contact houdt met de verre buitenwereld. Belangrijker nog is zijn absolute jongensdroom: astronaut worden. Niet dat het hem ooit kan lukken maar hoop doet leven niet waar? De dorpelingen noemen de zwever mild spottend Gagarin.

Klassieker dan deze knuffelbare underdog kan een filmpersonage onmogelijk zijn. Hij is de ietwat zonderlinge outsider met een hoger, schier onbereikbaar doel. De Jamaicaanse bobsleeër of de Rocky van zijn streek. Gagarin is net vreemd genoeg om te intrigeren en aantrekkelijk genoeg om aandacht te krijgen van het mooiste (ook het enige) meisje uit het dorp. De nerd leeft te zeer in zijn eigen wereldje en is te verlegen om er zijn voordeel mee te doen.

Zijn dorpje leeft van de verkoop van de onderdelen die rakketten afstoten vlak na de lancering. Gewiekste Chinezen zijn de kopers. Zoals er brokstukken uit de lucht vallen, valt ook een rijke Franse ruimtetoeriste uit de lucht. Ze schudt Gagarins rustige leventje door elkaar.

De Duitse regisseur Veit Helmer reisde de helft van de wereld af om een geschikte hoofdrolspeler te vinden. Zijn engelengeduld is beloond want met debutant Alexander Asochakov ontdekte hij een groeidiamant die de film moeiteloos op zijn frêle schouders draagt. Hij heeft flair en gevoel voor humor. Tegenspeelster Marie de Villepin – dochter van – is op haar beurt een erg aangename verschijning.

Slappe hap
Het heikele punt is dat het duo een film met meer pit had verdiend. Het verhaal loopt soepel. Helmer is een heldere verteller die goed gestructureerd en met een natuurlijke flow van punt a naar punt b gaat. De cast trekt zijn plan, er zijn knappe shots en Goran Bregovic’ klink aangenaam. Op het eerste gezicht is het een ideaal filmpje voor een luie zondagmiddag op de bank: niet te moeilijk, lekker ontspannen, verstand op nul.

Staat het verstand niet op nul dan zie je een film die op geen enkel moment geniaal, verrassend, moedig, scherp of persoonlijk is. Keer op keer kiest Helmer voor de weg van de minste weerstand. Het is herkenbaarheid troef, een andere manier om niet te moeten zeggen dat het ene cliché het andere opvolgt. Zo gaat de Française gaat wel heel erg gewillig uit de kleren. Haar verschijning zorgt voor de voorspelbare verwarring bij de oudere dorpelingen. De daaruit volgende komische scènes lijken gekopieerd uit het scenario van een Italiaanse boerenkomedie uit de jaren vijftig.

Helmer is graag duidelijk. Hij zet de contrasten dikker in de verf dan nodig alsof hij doodsbang is dat de kijker het niet zou snappen. In zijn ijver de verschillen te benadrukken tussen het zelfbewuste, rijke en rijpe westerse meisje en de speelse, eenvoudige jongensachtige Kazach vergeet hij opwinding, passie en vuur te leggen in hun ontmoeting. De vonken zouden er moeten afspringen maar verder dan een smeulend vuurtje geraken we niet.

De magie blijft opvallend afwezig, net als de humor. Ook de thematiek van de confrontatie tussen technologie en traditionele waarden is al  tientallen keren eerder (en beter) behandeld. De conflictstof ligt voor het oprapen maar Helmer doet er helemaal niets mee.

Wie tot in het extreme op safe safe speelt, levert een film af die zo mak en braaf is dat je hem al vergeten bent terwijl de aftiteling nog over het scherm rolt. De unieke setting doet lang geloven dat deze Kazachs-Duitse coproductie bijzonder is. Eens dat ballonnetje doorprikt, blijkt het opgewarmde kost. Dat kan best smaken als je grote honger hebt maar je gaat er niet voor op restaurant. Voor films als Baikonur gaat een mens niet naar de bioscoop.