Bachir Lazhar voelt zich op zijn gemak op de vrouwelijke school. Bijna alle leraren zijn vrouwen. ‘We zijn blij dat er weer een man bij is. Dit is een feminocratie hier’, mokt de gymleraar. Lazhar denkt niet zo in geslachten; hij heeft meer moeite met het niveau van het Canadese onderwijs. Zijn eerste les: een dictee met een verhaal van Balzac. De reactie van de directrice: mag het niveau iets lager?
Ongewoon ongespeeld
Monsieur Lazhar was winnaar van de Publieksprijs op het IFFR in Rotterdam, en is op momenten emotioneel erg treffend, zoals wanneer de sterk spelende Mohamed Fellag met zijn eigen verleden wordt geconfronteerd, of zoals wanneer het jongetje Simon een crisismoment beleeft.
Daar zit nog een verhaal aan vast. Uit de Q & A op het festival bleek dat het jongetje, gespeeld door Émilien Néron, een oom had verloren door zelfmoord, een jaar voor de film. Daar worstelde hij immens mee. Try-outs deden ze niet want dat lukte hem niet. Ze hebben die scène vervolgens in één keer opgenomen. De crisis van Simon oogt dus niet voor niets zo ongewoon ongespeeld.
Het is begrijpelijk dat het publiek als een baksteen viel voor de rol van Mohamed Fellag als Bachir Lazhar. Zijn charmante, vriendelijke persoonlijkheid treft iedereen die niet van steen is. Met een vrouwelijke collega’s krijgt hij een vriendschap. Samen wijn drinken en daarna naar huis. Zulke mannen bestaan ook nog. En dan dat tragische leven. Met alle mogelijke moeite aan werk proberend te komen, met een vreemdelingendienst achter je aan die de situatie in Algerije ‘normaal’ noemt.
Afgezien van Mohamed Fellags uitmuntende, charmante rol, onderscheidt de film zich verder op enige manier? Nee, zou ik zeggen. Je kunt je er maar niet kwaad over worden, hoe je je best ook doet. Dat is geen goed teken.
Onderwijs als decor
Goede films over onderwijs zijn zeldzaam. Het is ook een enorm lastig onderwerp om te verfilmen. Je komt al snel in het genre van documentaires terecht, of films die op documentaires lijken. In Entre les Murs werden we verbijsterd door het duel tussen de leraar en zijn bijdehande leerlingen. Être et Avoir zou je de provinciale tegenhanger kunnen noemen: de docent die het allemaal alleen doet op een vriendelijk schooltje. Verder herinner ik me geweldige passages in The Wire, en een grote ontroering – lang geleden – door Robin Williams in Dead Poets Society.
Deze films hangen sterk vast aan de persoonlijkheid van een eigenzinnige leraar. Monsieur Lazhar heeft het karakter wel; maar niet de leerlingen. Ik zou niet iets kunnen zeggen waarin deze Quebecoise klas anders is dan die een klas in pak hem beet Waddinxveen. Ze praten Frans, dat is alles.
Dit is een arthousefilm die zich toevallig op een school afspeelt – het onderwijs functioneert als decor. Dat meneer Lazhar geweldig kan omgaan met de pijn uit zijn leven, gun ik zijn karakter van harte, maar de doodskaart wordt in deze film opzichtig gespeeld. Voegt het nou echt wat toe, aan het beeld van het Canadese onderwijs? Of trekt het gewoon makkelijk tranen?
Kraak noch smaak
Hierdoor is curieus genoeg die ene cruciale scène, zo indrukwekkend echt gespeeld, een van de meest vervelende momenten van de film. Simon wordt de hele film door naar deze crisis gepusht door Alice, zijn wijze klasgenootje van twaalf. Zij weet zeker dat zijn irritante gedrag in de klas verklaard wordt door het feit dat hij niet over een zeker voorval wil nadenken. Hij wil het niet zien, kropt zijn emoties op, tot dat ene moment.
Ho, stop? Ik vind niet dat Simon hier in noodzaak is van psychologische lesjes, maar eerder Alice zelf. Ze zou zo kunnen solliciteren naar de functie van schoolpsychiater. De film wil er niets van weten dat een dergelijke betweterige psychologie van een twaalfjarige minstens net zo ziekelijk is.
Een film die ongevaarlijk is, is niet goed; een film die charmeert, mag je ook best vervelend vinden. De film heeft nog het meeste weg van een waterige versie van Entre Les Murs. Kraak noch smaak; hooguit de ziltheid van je tranen.
THEMA SCHOOLFILMS
Bij de start van het nieuwe schooljaar bespreekt Planeet Cinema vier films die zich op school afspelen.