Ook in dit thema: Lincoln: Abraham al gezien? | Een historisch overzicht
De film werd geschreven door Dalton Trumbo, een scenarist die wegens zijn vermeende communistische sympathieën werd ge-blacklist in 1948. Trumbo werd in Hollywood bekend door zijn scenario’s voor Roman Holiday, Spartacus, Lonely are the Brave (ook geregisseerd door David Miller) en Papillon. Hij schreef en regisseerde daarnaast de sterke antioorlogsfilm Johnny got his Gun over een oorlogsveteraan die door het leger wegens zijn zware verminkingen verborgen wordt gehouden.
Verbitterde politici
Het bijzondere van Executive Action is dat de film zich geheel richt op de samenzweerders. De film opent in een groot landhuis waar oliemagnaten (waaronder een cynische Robert Ryan), schimmige geheime dienstfiguren en verbitterde politici bij elkaar komen om te praten over Kennedy. De groep is het traditionele blanke establishment die niets ziet in Kennedy’s progressieve ideeën en zijn milde houding tegenover de Russen.
Er wordt besloten om iets te doen, waarna Burt Lancaster op het toneel verschijnt als ervaren staatsgreepexpert. Voor de groep presenteert hij een diavoorstelling van aanslagen op Amerikaanse presidenten. Lincoln, Garfield en McKinley: allemaal fataal verwond en vermoord door een eenzame gek.
De film gaat vervolgens in op het uitwerken van het plan: schietoefeningen in de woestijn op bewegende doelwitten, de organisatie van de teams en het lokken van de zondebok Lee Harvey Oswald. Dit alles wordt afgewisseld door echte film- en tv-beelden van Kennedy die laten zien dat hij Amerika wil veranderen.
Grotere machten
Wat opvalt is dat de film veel overeenkomsten heeft met Oliver Stones JFK. De mengeling tussen echt archiefmateriaal en fictieve reconstructies is een middel dat in beide films gebruikt wordt. Daarnaast zijn beide films ervan overtuigd dat er grotere machten achter de moord zitten.
Waar Executive Action wel verschilt met JFK is de kille manier waarop alles gepresenteerd wordt. Er is geen rechtschapen advocaat of nieuwsgierige journalist die achter het complot komt en symbool staat voor ons geweten. Vanaf het moment dat de samenzweerders besluiten om actie te ondernemen, is het al duidelijk dat ze geen tegenstand zullen ondervinden.
Droog en feitelijk werkt Miller vervolgens naar de aanslag toe. Je mist hierdoor een spanningsboog die naar een onthulling toe werkt. De film lijdt helaas ook aan een langzaam tempo en slecht geacteerde bijrollen. Dit leidt op momenten af van de schokkende boodschap van de film.
Ondanks de manco’s blijft Executive Action een bizarre film door zijn focus op de samenzweerders. In zijn conclusie over de staat van democratie en macht in Amerika is de film gitzwart en troosteloos. Iets dat nog eens sterk geïllustreerd wordt aan het einde, waar een serie foto’s van getuigen getoond wordt die onder mysterieuze omstandigheden zijn omgekomen. Het is duidelijk dat de makers van Executive Action geen illusies hebben over de aard van macht in Amerika.
THEMA - AMERIKAANSE PRESIDENTEN
Planeet Cinema focust de hele maand november en december op films waarin Amerikaanse presidenten een belangrijke rol spelen.