JAPAN SQUARE FILMFESTIVAL

Tetsu Maeda, de regisseur en scenarioschrijver van Sukiyaki, baseerde zich voor zijn culinair verhaal op de populaire mangastrip Gokudo Meshi van Shigeru Tsuchiyama. De titel van die manga is meteen ook de originele Japanse titel van Maeda’s film. De strip Gokudo Meshi verschijnt sinds 2006 wekelijks als vervolgverhaal in Futabasha’s Mangamagazine. Zoals veel van Tsuchiyama’s verhalen is eten het centrale thema in dit stripverhaal.

De regisseur transformeerde de manga in een levensechte actie. De cineast en scenarist is in Japan gekend van films als Buta ga Ita Kyoushitsu (Schooldagen met een Varken) en Youki na Gang ga Chikyuu wo Mawasu (Een Jolige Bende Draait de Aarde om). De titels doen al vermoeden dat de cineast best van een knipoog houdt en allerminst de ambitie koestert om met doordeweekse thema’s aan het werk te gaan. In de eerstgenoemde prent zet Maeda de kijker aan tot nadenken over het dilemma tussen het eten van dieren en ze houden als huisdier. In de tweede wordt een groepje gangsters zelf slachtoffer van inbraak.

Er zit enorm veel creativiteit in de regie van Sukiyaki. Met shots in close-up of vogelperspectief brengt de regisseur de verfilmde manga tot leven. De acteurs trekken met momenten letterlijk grote ogen zoals de mangapersonages in de strips ook typisch zijn weergegeven. Enkele goed gekozen animatietoevoegingen verwijzen eveneens naar het Japanse beeldverhaal.

Japanse traditie in de bajes
De filmversie van Gokudo Meshi vindt plaats in een gevangenis. Er wordt ingezoemd op vijf gevangenen die een cel delen. Tetsu Maeda gunt zo een blik op een aparte wereld binnen Japan waar zelfs de doorsnee Japanner geen weet van heeft. Het is op zich al interessant om een beeld te krijgen van hoe in een totaal andere cultuur opgesloten misdadigers slapen, werken, bewegen, met de gevangenisbewakers en de celgenoten omgaan en niet te vergeten wat ze te eten krijgen. De filmmaker windt er geen doekjes om. Het gebrek aan privacy dat typisch is aan een gedeeld verblijf wordt ook voor de kijker niet verborgen gehouden.

Om de tijd te verdrijven en omdat het bajeseten niet veel voorstelt, spelen de tot elkaar veroordeelde kompanen bovendien een bijzonder spel. Het is een jaarlijks terugkerende Nieuwjaarsdiner-competitie. De bedoeling is dat ze elkaar voor punten zoveel mogelijk doen watertanden door te vertellen over de meest smakelijke maaltijden die ze buiten de gevangenismuren verorberden. De film werd trouwens gedraaid over een periode van twaalf dagen. Slechts gedurende twee dagen van die episode werd er niet gegeten.

Wanneer de celgenoten elk om beurt hun meest appetijtelijke culinaire herinneringen te berde brengen, trekt de camera zich mee terug in hun fantasie. Met de zeer fijnzinnig vertelde memoires over de kookkunsten van de vrouwen in hun leven, onthullen zich meesterlijk verteld ook flarden van de levensverhalen en de reden voor het gevangenisverblijf van de celgenoten.

Bijzonder grappig is de wijze waarop heel aanlokkelijk in beeld wordt gebracht hoe de gerechten worden klaargemaakt en nadien op de meest gretige en gulzige manier naar binnen worden geschrokt. De situaties waarin de bajesklanten terechtkomen zijn min of meer uitvergoot en komisch maar tegelijk ook tragisch omdat ze hun laatste culinaire herinnering in vrijheid verbeelden en zodoende vasthangen aan hun tijd voor de gevangenschap net als aan de misdaden die hen in de gevangenis deden belanden.

Hoe ze watertandend aan de lippen van de gelegenheidsverteller in hun cel hangen wordt letterlijk in close-up getoond. De grootste slokkop die tekent voor de meest geestige scènes is de jonge sumoworstelaar Shanko, vertolkt door de acteur Gitaro. Nieuwkomer in de cel, Kenta (Tasuku Nagaoka), lijkt eerst geen interesse te hebben maar speelt nadien toch een hoofdrol in het culinaire spel. Zijn favoriete noedelsoep is een metafoor voor de kans die hij vergooide om een gelukkig leven met zijn liefde te leiden.

Betekenissen van Sukiyaki
Sukiyaki betekent letterlijk gangstereten. Het is een Japans eenpansgerecht met onder meer fijn gesneden rundsvlees, tofu, deegwaren, Chinese kool, stengelui en enoki, een soort paddenstoel, die langzaam samen met in een pot worden gesmoord. Traditioneel wordt er in Japan op de eerste dagen van het jaar niet gekookt maar zal men vooraf speciale gerechten bereiden. Sukiyaki is zo een typisch populair nieuwjaarsgerecht.

Sukiyaki verwijst ook naar de officieuze titel van een Japans lied Ue Wo muite aruko (Ik kijk omhoog terwijl ik loop). Hoewel het lied heel vrolijk klinkt, bevat het een melancholische boodschap. Tetsu Maeda heeft fragmenten van dit lied in zijn film verweven. Vooral naar het einde toe, wordt er in zang gemijmerd en naar de hemel en sterren gekeken om zo de tranen tegen te houden, wanneer het over het verleden van het hoofdpersonage Kenta Kurihara gaat. Oorspronkelijk werd het lied Sukiyaki gezongen door een zekere kyu Sakamoto die er in 1963 een internationale hit mee scoorde.

De film Sukiyaki is een geslaagde productie die gelaagdheid en culturele informatie bevat zonder zwaar op de maag te liggen. De verfijnde en creatieve portie humor, eert het culinaire Japan en is meesterlijk verweven met de tragiek van een geheime wereld achter de tralies en de aanwezigheid van misdaad in het hedendaagse Japan.