Deel 3: Wajma - An Afghan Love story
Het titelpersonage is een fris twintigjarig meisje dat net is toegelaten tot de rechtenfaculteit. Om dat succes te vieren gaat ze op stap met haar vriendje, de vijf jaar oudere Mustafa. In de Afghaanse samenleving is contact tussen niet-getrouwde mannen en vrouwen nog altijd uit den boze. Zelfs hun onschuldige geflirt moet stiekem. Meer dan handjes vasthouden en een zedig kusje is het niet maar nergens is ze veilig voor het oog van potentiële verraders en verklikkers. Mustafa is een charmante mooiprater die Wajma's gerechtvaardigde angst wegpraat met zijn fluwelen volzinnen.
Explosieve cocktail
Zoveel angst, maatschappelijke druk en geheimdoenerij vormt in combinatie met de onderdrukte onblusbare lust een explosieve cocktail. Wajma - An Afghan Love story toont een hoopvol beeld van de prille verboden liefde en alle spanning en opwinding die ermee gepaard gaan. Kan het dan toch dat een aantrekkelijk meisje valt voor een vlotte, moderne gast. Kunnen ze helemaal, onbekommerd opgaan in hun Hollywoodiaanse romance?
Laat het antwoord ja zijn! Laat het in godsnaam lukken zodat er voor het eerst sinds lang een sprankje hoop komt uit een land met een samenleving die – eufemistisch gesteld – wat achter loopt. Filmmaker Barmak Akram schreeuwt het uit in het meeslepende eerste deel van zijn film. Een vrolijk, jong stelletje: dat moet kunnen.
Eén stommiteit staat de goede afloop van het sprookje in de weg. De ironie wil dat het Wajma en Mustafa zelf zijn die het onheil over zich afroepen. Ze hadden voorzichtiger kunnen en ook moeten zijn. Ook in Afghanistan is een zwangerschap perfect vermijdbaar. Zodra de dokter haar toestand bevestigt, slaat de toon van de film helemaal om.
Hebben niet alle sprookjes een duister, zelfs uitgesproken gruwelijk tintje? Kon het wel anders lopen? Wajma komt niet uit een droomfabriek maar uit de hedendaagse Afghaanse realiteit en we weten goed genoeg hoe het er aan toegaat. Mensenrechtenorganisaties stellen gelijkaardige toestanden al jaren aan de kaak. De vermelding ‘gebaseerd op waargebeurde verhalen’ aan het begin van de film spreekt dan ook voor zich. Wajma heeft in de gegeven omstandigheden geen schijn van kans.
Barbaarse logica
Het is de pure magie van cinema en het talent van Barmak Akram die er voor zorgen dat de hoop niet meteen vervliegt. Misschien is zij wel dat ene meisje dat zich uit de slag zal trekken, dat niet onmenselijk zal behandeld worden en dat haar leven zo normaal mogelijk zal kunnen verder zetten. Niet dus.
De film geeft een verrassend en verwarrend beeld van het land waar mannen enerzijds bellen met de hipste smartphones en anderzijds vasthouden aan middeleeuwse gedachtepatronen. Barmak Akram – de man van Kabuli Kid – blijft in zijn zelfgeschreven scenario ver weg van het sloganeske. Het verhaal is opgebouwd uit kleine scènes en steunt op geloofwaardige, erg genuanceerde personages.
De magistrale scène waarin Wajma's vader met de procureur-generaal overlegt over mogelijke gerechtelijke stappen tegen Mustafa, is in al zijn absurditeit net zo verhelderend als angstaanjagend. Die twee mannen beseffen heus wel dat ze niet mee zijn met hun tijd. Ze weten alleen niet wat ze aan de situatie kunnen veranderen.
Wajma, haar ouders en Mustafa zitten gevangen in een barbaarse logica die niet te doorbreken lijkt. Ze zijn slachtoffer van de wereld en de context waarin ze leven maar ze zijn verantwoordelijk voor hun daden. De vader had het probleem anders kunnen aanpakken. Hij had kunnen milderen, naar zijn vrouw luisteren, tegen de stroom ingaan. Opties genoeg maar hij negeerde ze allemaal. Het verzet van Wajma’s moeder en grootmoeder is niet helemaal symbolisch maar ze hadden best wat verbetener mogen reageren. Het is opvallend hoe snel ze zich in hun rol schikken en zich bij de situatie neerleggen.
Vicieuze cirkel
Het gedrag van een intelligent werelds meisje en een man met een eerbaar beroep – hij maakt landmijnen onschadelijk – is in wezen niet anders dan dat van het ongeletterde bebaarde bergvolk waar we in Europa dergelijk gedrag doorgaans mee associëren. Dat Wajma het als vanzelfsprekend beschouwt dat ze niet kan leven zoals jonge vrouwen horen te leven is al even choquerend als de mensonterende reactie van haar vader. Wajma is geen heldhaftige feministe. Ze past zich aan, aanvaardt het onaanvaardbare en houdt zo mee het systeem in stand.
Zonder een oordeel te vellen toont de film toont de pijnlijke onmacht en illustreert hij hoe de rolpatronen blijkbaar in hun DNA zitten ingebakken. De moeder is niet bang of laf, de vader is geen harteloze bruut. Ze reageren zoals iedereen om hen heen, exact zoals van hen verwacht wordt. Het is een vicieuze cirkel.
De vertolkingen van Wajma Bahar en Mustafa Abdulsatar verscherpen de realistische stijl en toon. In alle extreme facetten van hun personages zijn ze even overtuigend: jong, kwetsbaar, verliefd en barstend van energie in het begin. Later is zij bang en radeloos en blijkt hij een laffe hypocriet. Het jonge stel acteert met een sprekend gemak, heel spontaan en ongedwongen. Ook de vader vindt perfect de balans tussen woede, bezorgdheid, agressie en vaderlijke schaamte.
Wajma is rijke, genuanceerde auteurscinema die verrast, overrompelt, naar de keel grijpt en ontroert. Het gaat niet eens om wat Barmak Akram vertelt – dat hebben we eerder gezien in Iraanse, Koerdische en Turkse films – maar vooral om de manier waarop hij dat doet. Door de knappe slingerbeweging in de opbouw heeft zijn kleine verhaal een maximale impact.
Met gevoel en bezieling geeft het een menselijk gezicht aan achteloos, onmenselijk gedrag zonder te vergoelijken of uit te vergroten. Door het einde - waar Tsai Ming-liang trots op zou zijn - gloort er wat hoop voor Afghaanse vrouwen maar het zal nog lang duren voor ze iets zullen merken van wat een potentieel begin zou kunnen zijn van verandering en verbetering.