Sleepers is de verfilming van een roman van Lorenzo Carcaterra, het brein achter Top Cops. Deze beweert dat zijn verhaal gebaseerd is op ware feiten, maar daarrond bestaat nogal wat controverse. Het is 'm allemaal te doen om vier vrienden (Shakes, Michael, Tommy en John) die aan het einde van de jaren zestig opgroeien in de rumoerige New Yorkse wijk Hell's Kitchen. Het leven is er geen pretje, maar alles bij elkaar hebben ze het nog niet zo slecht en, wat belangrijker is, ze blijven grotendeels weg uit de misdaad.
Ze staan op goede voet met zowel de buurtpriester, Father Bobby, als met de buurtgangster, King Benny. Eén en ander loopt uit de hand wanneer de vier tijdens één van de hete New York-zomers weer eens kattekaad uithalen, dat dit keer echter falikant afloopt. Een voorbijganger komt om het leven en de toekomst van de vier zal nooit meer dezelfde zijn. Ze worden voor een periode van een jaar naar het Wilkinson Center For Boys gestuurd, een verbeteringsgesticht met een goede naam, maar daar houdt het dan ook op. Alle vier worden ze het slachtoffer van psychologische en lichamelijke martelingen die alle menselijkheid tarten; en dit onder leiding van de oppasser Sean Nokes. De vier zweren elkaar nooit iemand over deze wandaden te vertellen.
In 1981 gaat het verhaal verder. Tommy en John zijn in de zware criminaliteit terechtgekomen, en lopen op een dag Sean Nokes tegen het lijf. Ze maken hem prompt een kopje kleiner. De twee wachten op hun proces wanneer Michael, inmiddels een advokaat, zich aandient om tegen de zaak van John en Tommy te pleiten. Wat niemand buiten en Michael en Shakes weten, is dat hij rotsvast van plan is de zaak te verliezen. Om dit te bewerksteligen doet hij een beroep op oude vrienden King Benny en Father Bobby. De eerste komt op de proppen met de klassieke dronken advokaat wiens taak erin bestaat om (door Michael vooropgestelde) lijntjes en vragen af te lezen als verdediger van Tommy en John. Father Bobby moet tegen zijn belofte aan de kerk liegen om voor de twee jongens met een alibi op de proppen te komen. De zaak is tevens de ultieme kans voor Michael om een oude schuld aan het licht te brengen en een uitgestelde boete goed te maken.
Wie de trailer van Sleepers heeft gezien is ongetwijfeld opgevallen dat deze film veel meer tracht te zijn dan een doordeweekse televisiefilm over de lotgevallen van een aantal misbruikte kinderen. Meer nog, deze film neigt naar het epische. Een film met zodanig veel supersterren aan het front moet wel iets heel bijzonders te vertellen hebben, zou je denken. En toch is het niet het verhaal, maar zijn het acteerprestaties en de regie die deze film een niveau hoger plaatsen dan om het even welke weekendfilm. Nu we het toch over de cast hebben, laten we even alle grote rollen overlopen (begin maar vast te duizelen).
Kevin Bacon, een man die na grote projecten als A Few Good Men, JFK en Apollo 13 stilaan tot de groten der aarde mag worden gerekend, speelt de belichaming van het kwaad, Sean Nokes. Robert De Niro neemt de sleutelrol van Father Bobby voor zijn rekening; een rol die velen als louter een cameo afschilderden, maar niets is minder waar. De rol van de dronken advokaat Danny Snyder wordt vertolkt door Dustin Hoffman. De twee voornaamste van de vrienden, Michael en Shakes, worden op volwassen leeftijd uitgebeeld door Brad Pitt, die qua filmkeuze geen gelijke heeft (Interview with the Vampire, Legends of The Fall, Seven, Twelve Monkeys) en Jason Patric die ook al voor Speed 2 tekende. Minnie Driver speelt de jeugdvriendin van Shakes en Michael; en Vittorio Gassman, een veteraan van meer dan 70 films waaronder 12+1 en Profumo di Donna, vertolkt King Benny. Ten slotte verdienen ook Brad Renfro (het jochie uit The Client) als de jonge Michael en Bruno Kirby als de vader van Shakes vermelding.
Talent genoeg dus, en we weten zeker dat de Academy het daarmee eens zal zijn medio maart. Elk van de acteurs levert het onderste uit de kan. Wat wel aardig is, is dat we hier een paar kopstukken uit elke generatie aan het werk zien. Brad Renfro vertegenwoordigt de generatie van de supersterren in spe, Brad Pitt en Jason Patric doen vandaag menig meisjeshart sneller slaan, en Robert De Niro en Dustin zijn nog steeds zowat de sterkste karakteracteurs die je vandaag de dag aan het werk kan zien.
Brad Pitt en Co ten spijt moet het oordeel worden geveld: de eerste episode van het verhaal steekt met kop en schouders boven de conclusie uit. Barry Levinson levert met zijn eerste uur een staaltje adembenemende cinema. Hiervoor zou hij op zijn blote knieën de vier kinderen moeten danken. God weet waar hij ze heeft opgescharreld, maar dit moeten zowat de allerbeste acteerprestaties zijn die iemand ooit uit een een stelletje pubers heeft gekregen. Het geheel ademt een sfeer van sixties-New York gezelligheid uit, die onlangs nog mooi tot uitdrukking kwam in de films A Bronx Tale (het regiedebuut van De Niro) en The Basketball Diaries. Een sfeerrijke voice-over haalt de belangrijkste anekdotes uit het verleden op, die Barry Levinson dan omzet in beelden, en dat hij doet als een ware virtuoos. Levinson speelt met kleur en licht, met vertraagde beelden en met de kracht van suggestie. De lijdensweg van kinderen wordt slechts gesuggereerd door geluiden en beklemmende metaforen, maar komt eens zo krachtig over. Als dit alleen Sleepers was geweest, hadden we waarschijnlijk de film van het jaar gehad.
De overgang tussen de twee hoofdstukken is iets of wat een anticlimax en het duurt zelfs een minuutje of tien alvorens je als kijker goed en wel bent aangepast aan de nieuwe wereld. Dit is een duister en grauw New York, een New York van verlaten metrostations en dieven in de nacht. We begrijpen Levinsons opzet: het leven van alle betrokkenen is om zeep. Hoewel al dertien jaar in het verleden, spoken de gebeurtenissen van toen nog steeds door hun hoofden en slagen ze er niet iets van hun leven te maken. Maar hoe hard ze ook proberen, Pitt, Patric en de anderen slagen er niet in het niveau van wat eerder kwam te evenaren. Dit is dan ook zo bijzonder aan de film: een rolbezetting die zo rijkelijk pronkt met talenten wordt uiteindelijk gestolen door een stelletje kinderen waar nog niemand heeft van gehoord (Joseph Perrino, Jonathan Tucker of Geoffrey Wigdor, iemand?). Dat wil toch al wel wat zeggen over de prestaties van de kinderen.
Echter ook de oude generatie levert memorabel werk. Robert De Niro straalt een inspirerende rust uit, terwijl Dustin Hoffman (hoewel in een enigszins clichématige rol) zijn talent eens te meer bewijst. Sleepers is ook de film die de twee legenden voor het eerst tegenover elkaar plaatst, net zoals Heat dat deed voor het duo De Niro/Pacino. En Gassman ten slotte, een icoon in de geschiedenis van de film, geeft voegt een kleurijke impressie toe aan zijn rijkelijk gevulde filmografie. Ook een aloud typetje, maar dan één met dimensie en karakter.
Het is mogelijk dat Sleepers niet voor iedereen de erg hoge verwachtingen inlost. Voor sommigen zal de film te lang zijn, voor anderen te schokkend. Wat ons betreft is Sleepers een zeer krachtige vertelling die jammer genoeg te lijden heeft onder een minder dan perfecte overgang tussen onschuld (****) en schuld (***) dertien jaar later. De jongste en de ouste vertolkers maken het meeste indruk terwijl Brad Pitt, Jason Patric en vooral Minnie Driver enigszins in gebreke blijven. Desalniettemin één van de sterkste films van het afgelopen jaar.