SHINE

Niet te missen pianofilm

Vertolkers van pianomuziek kregen tot nu toe slechts weinig aandacht van de filmindustrie. Componisten van klassieke muziek hebben veel minder te lijden onder een matige belangstelling vanwege het bioscooppubliek. De film Amadeus uit 1984 met een grandioze Tom Hulce als Mozart is zonder enige twijfel het beste voorbeeld.

Toch zou 1997 wel eens het jaar kunnen worden van de tot nu toe nog onbekende pianovirtuoos David Helfgott wiens leven centraal staat in de film Shine. Het was tijdens een concert van Helfgott dat regisseur Scott Hicks het plan opvatte om een film te draaien over deze geniale beroepsmuzikant. Het nam ongeveer één jaar in beslag voor hij het vertrouwen kon winnen van deze teruggetrokken, excentrieke figuur. Dit vertrouwen was essentieel voor het welslagen van deze muzikale biografie.

De film start met een aanzicht op een persoon van middelbare leeftijd die omwille van het hevige onweer een onderdak zoekt om te schuilen. Praktisch alles blijkt echter gesloten te zijn. Alleen op één plaats brandt er nog wat licht. Niettegenstaande de zaak al gesloten is, klopt hij wanhopig aan. Het personeel reageert in het begin koel en zelfs afwijzend. De man houdt echter niet op met kloppen en uiteindelijk geraakt hij toch binnen. Iedereen denkt dat ze te maken hebben met een ordinaire bedelaar maar dit vluchtige oordeel verdwijnt als sneeuw voor de zon als ze horen hoe hij op de aanwezige piano in het restaurant speelt. Zijn vingers bewegen bliksemsnel over het klavier van de piano. Zijn naam is David Helfgott. Naast zijn uniek pianospel valt ook zijn vreemde manier van praten op. Op een ongestructureerde wijze brabbelt hij maar woorden en woorden. Via bepaalde uitspraken wordt dan in de film de link gelegd met zijn jeugd.

Al van kindsbeen af had David een bijzondere gave voor het bespelen van de piano. Jammer is wel dat deze begaafde jongen een dictatoriale vader heeft (een Armin Mueller-Stahl in topvorm). Deze overheersende vader, Peter, beseft wel degelijk dat hij een zoon heeft met een immens talent maar onderdrukt elke persoonlijke ontwikkeling. Alles moet opgeofferd worden aan het instuderen van pianowerken en in het bijzonder aan het beruchte Rach nummer 3 van de Russiche componist Rachmaninof.

Dat er een breuk komt tussen de verlegen David en de dominante Peter ligt voor de hand. De optredens van David blijven echter niet onopgemerkt en op een bepaald moment kan hij zelfs naar Londen gaan om zich verder te vervolmaken. In het begin triomfeert David met zijn opmerkelijke concerten. Het is echter tijdens de uitvoering van het moeilijke en beroemde Rach nummer 3 dat David mentaal volledig onderdoor gaat. Wat dan volgt is een lange lijdensweg doorheen talloze mentale instellingen. Het is zelfs zo erg gesteld met David dat hij het verbod krijgt van de dokters om nog ooit een piano aan te raken. Na een geruime tijd wordt de jonge man als genezen beschouwd. Maar in de realiteit is deze jonge pianovirtuoos een zielige mens geworden die doelloos op straat rondloopt.

Ondanks het melodramatische karakter van het verhaal is Shine geen droevige film geworden. De kern van deze film zit hem in de uiteindelijke overwinning van een muzikaal genie op zijn eigen problemen. De grote kracht van Shine zit hem in de evenwichtige voorstelling van het centrale personage. Het is een tradionele film geworden waarin duidelijk gekozen wordt om bij het kijkend publiek sympathie op te wekken voor deze tragische persoonlijkheid. Wel wordt in het laatste gedeelte ook te veel aandacht besteed aan de voorspelbare come-back (een happy-end is noodzakelijk) van deze creatieve wonderboy David Helfgott. Dit zijn echter maar kritische rondopmerkingen die geen enkele afbreuk doen aan het cinematografische niveau van Shine.

Belangrijk is ook om even de kracht van de acteursprestaties te onderstrepen. Zowel Geoffrey Rush (de oudere David) als Noah Tayler (de jongere David) spelen de rol van hun leven.

Over belangstelling mag Shine zeker niet klagen. Op de laatste editie van Het Internationale Filmfestival Van Gent was het de open ingsfilm. Verschillende beroepsverenigingen van Amerikaanse filmcritici riepen Shine al uit tot de beste film voor 1996. Door kenners wordt deze appreciatie vanwege de pers gezien als een serieuze indicatie voor een mogelijke oscarnominatie als beste film.

Wie na het bekijken van Shine nog meer geïnteresseerd raakt in het leven van beroemde pianovertolkers mag zeker 32 Short films About Glenn Gould uit 1993 niet vergeten. Aan de hand van 32 kortfilms wordt de volledige carrière van de reeds overleden Canadese pianist belicht.