Klip is het verhaal van Jasna, een puber uit een buitenwijk van een sombere Servische stad. Haar vader ligt ziek in bed. Haar moeder wringt zich in zeven bochten om geld binnen te brengen en haar dochter en zoon op te voeden.
Vergroeid met haar iPhone filmt Jasna iedere seconde van haar jongemeisjesleven. Nog voor het gebeurd is, post ze al op Facebook. Haar gedachten zijn beheerst door Djole, een jongen uit haar klas. School is bijzaak. Het leven draait om uitgaan, drinken, experimenteren met drugs en seks, liefst van al een combinatie van de vier. Niets bijzonders zou je zo zeggen. Welke tiener is daar niet – in meer of mindere mate, vroeger of later – mee bezig?
Mama’s en papa’s beseffen heus wel dat hun tienerdochters rijper worden maar ze willen er vooral niet te veel aan denken en ze willen onder geen beding – hartaanval! Stuiptrekkingen! – geconfronteerd worden met het rauwe, onverbloemde beeld dat Maja Milos hier schetst van een meisje dat hun dochter zou kunnen zijn. Weten is één ding, het zien en horen is nog een ander paar mouwen.
Confronterend
Jasna is verliefd. En geobsedeerd door haar tieten, billen en buik: middelen die ze gewillig inzet in haar strijd om Djole. De dialogen laten geen ruimte voor interpretatie. Van het gemak waarop de meisjes over zichzelf en hun seksuele ervaringen praten kan een mens eens slikken.
De seksscènes zijn nog directer en confronterender maar ook die zijn niet het meest choquerende aan de film. Erecties zijn al eerder – Shortbus, A Ma Soeur, Intimacy, 9 Songs en Ken Park – frontaal in beeld gebracht. Van borsten en een vagina schrikt niemand op. Wat echt op de adem pakt is hoe ontzettend ver Jasna wil gaan om Djole voor zich te winnen.
Isidora Simijonovic was veertien toen ze de hoofdrol speelde. Sensationeel is het gemak, de maturiteit en het zelfvertrouwen waarmee ze de fysieke scènes speelt. Niet de heel heftige seksscènes – daarvoor werden professionelen uit de adult entertainment industry gebruikt – maar die waarin ze zich klaarmaakt voor opnieuw een feestje dat meer dan waarschijnlijk uit de hand zal lopen, wanneer ze zichzelf rollend op het bed filmt, voor de spiegel ondergoed past met haar vriendinnen, zichzelf scheert op het toilet of oog in oog staat met Djole: geil, bang en nerveus maar vastberaden genoeg om niet weg te gaan. Jong en onzeker maar verdraaid goed beseffend hoe strak haar lichaam is en welk effect ze heeft op jongens.
Simijonovic speelt ongeremd en vrij, combineert een verbluffende authenticiteit met een pure en krachtige uitstraling. De Servische straalt, vangt het licht, vult het doek. Het lijkt haar geen enkele moeite te kosten. Haar beheersing is fenomenaal. Doe er een procentje bij en het wordt meteen ranzig, doe er een procentje af en het is flauw en nietszeggend. De veelzijdigheid van de jonge actrice blijkt uit de wat kalmere scènes bij haar thuis waarin ze heel raak een twijfelend meisje toont dat zoekt naar zekerheid, rust en een beschermende hand.
Ontwrichte samenleving
Zonder de pretentie te hebben een definitief beeld te schetsen van het hedendaagse Servië besteedt Klip ruim aandacht aan de ontwrichte samenleving waarin Jasna opgroeit. De cohesie is zoek, de warmte verdwenen, sociale controle onbestaande. De film voert het niet op als een excuus maar de kans is groot dat Jasna in een warmere, beter gestructureerde omgeving anders zou omgegaan zijn met haar gevoelens.
Filmmaakster Maja Milos - die ook het scenario schreef – toont een minder fraaie kant van haar vaderland zonder een steen te werpen. Het is de achtergrond van haar verhaal, die achtergrond is weliswaar belangrijk maar het is en blijft maar de achtergrond.
Op de voorgrond staat Jasna, onmiskenbaar een meisje van nu. Ze denkt anders over seks, relaties en privacy dan de jeugd van vroeger en interpreteert intimiteit en vriendschap op haar eigen, vrijpostige manier. De normen en waarden zijn veranderd, de grenzen verlegd. Milos observeert zonder een oordeel te vellen, af te keuren of goed te praten. Wat ze toont roept vragen op. De antwoorden komen niet uit de film.
Ontnuchterende slotscène
Milos en Simijonovic zetten samen een ijzersterk, complex en genuanceerd personage neer dat zich helemaal verliest in haar emoties. Het is geen slet, echt niet. Wie dat beweert heeft niet opgelet. De relatie met Djole evolueert op de meest ambigu mogelijke manier om uit te monden in een intense, ontnuchterende slotscène.
Technisch is Klip van het beste dat de laatste tijd in Europa gedraaid is. De kolkende, kleurige beeldvoering en de scherpe montage creëren een draaikolkeffect. Zelfs de idiote Servische discodeuntjes krijgen een opzwepend karakter. De jeugdige, bijna extatische dadendrang knalt het van scherm.
De controverse rond de inhoud doet de film oneer aan. Inderdaad, het hoofdpersonage is een minderjarig meisje dat met haar volle verstand, zeer gedecideerd en totaal vrijwillig seksueel actief is. Heel actief. Actiever dan de meeste volwassenen. Niemand dwingt haar. Er is geen dader en geen slachtoffer in de traditionele betekenis. Geen goed of slecht. Geen zwart of wit.
Jasna is helemaal vrij, telkens opnieuw. Het zijn haar keuzes en het is haar leven. De film blijft niet blind voor de gevolgen – in tegendeel zelfs – maar portretteert het meisje op de meest integere en eerlijke manier mogelijk, wars van ieder effectbejag, vrij van sensatiezucht.
Die onbevooroordeelde, open blik verstrekt de urgentie van dit zinderende regiedebuut dat zo sterk en coherent opgebouwd is en zo briljant geacteerd dat het moeiteloos alle aanvallen van moraalridders zal afslaan. Klip is machtige, pure, compromisloze cinema.
Lees ook:
- THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
Klip - Zinderende emotionele draaikolk - THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
Las Acacias - Mensen veranderen, maar niet zo snel - THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
Mourning - Dwingende dialogen in stilte - THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
Beyond - In het spoor van Bergman - THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
Martha Marcy May Marlene - Vrouw in stukjes - THEMA - IJZERSTERKE DEBUTEN
Tyrannosaur - Verloren zielen
THEMA – IJZERSTERKE DEBUTEN
Planeet Cinema bespreekt in dit thema zes ijzersterke debuten van de afgelopen twee jaar.